ध्यानयोग Dhyāna Yoga · Verso 6

बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः | अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत्

bandhur ātmātmanas tasya yenātmaivātmanā jitaḥ | anātmanas tu śatrutve vartetātmaiva śatruvat

Para aquel que ha conquistado el ser por el ser, el ser es un amigo. Pero para quien no ha conquistado el ser, el ser actúa como un enemigo.

Continuación directa del verso anterior, clarificando la condición:

Yena ātmā eva ātmanā jitaḥ — para aquel cuyo ser ha sido conquistado por el ser mismo. Jita significa conquistado, dominado, pacificado.

¿Qué es “conquistar el ser”? Es cuando la voluntad consciente domina los impulsos automáticos, cuando los aspectos superiores de la mente gobiernan los inferiores.

Bandhur ātmā ātmanaḥ — entonces el ser es amigo del ser. La mente se vuelve aliada: coopera, apoya, sostiene.

Anātmanaḥ tu śatrutve vartetā ātmā eva śatruvat — pero para el no-conquistado, el ser actúa como enemigo.

Anātmanaḥ — literalmente “sin ser”, pero aquí significa quien no ha integrado su ser, quien está dividido internamente.

La mente no conquistada sabotea: procrastina, distrae, justifica, teme, desea lo que daña. Actúa literalmente śatruvat — como un enemigo.

El yoga es precisamente esta conquista interior.