गोरक्षशतकम्

Gorakṣa Śataka

"Los cien versos de Gorakṣa"

Atribuido al legendario Gorakṣanāth, fundador del linaje Nāth, este texto condensa en cien versos los elementos esenciales del Haṭha Yoga: desde la purificación corporal hasta la liberación final.

Contexto histórico

El Gorakṣa Śataka es uno de los textos fundacionales del Haṭha Yoga, probablemente compuesto entre los siglos X y XIII. Atribuido a Gorakṣanāth, se considera el texto más antiguo del corpus Nāth que ha sobrevivido completo.

A diferencia del Haṭha Yoga Pradīpikā, que recopila enseñanzas de múltiples fuentes, el Śataka presenta una voz unitaria y un programa sistemático: purificación → prāṇāyāma → mudrā → samādhi → kaivalya.

Estructura y contenido

Un único capítulo de cien versos en diálogo entre maestro y discípulo. Comienza con la invocación al linaje y la pregunta fundamental, y avanza sin interrupción por las prácticas hasta culminar en la no-dualidad.

Es notable por su tratamiento temprano de los seis actos de purificación (ṣaṭkarma) y por vincular explícitamente la práctica corporal con la realización espiritual — sin la intermediación de rituales védicos.

Los versos

Invocación y diálogo maestro-discípuloVersos 1-5
  1. 1oṃ parama-gurave gorakṣanāthāya namaḥॐ परम-गुरवे गोरक्षनाथाय नमः...Om. Salutación al guru supremo Gorakṣanāth....
  2. 2oṃ gorakṣa-śatakaṃ vakṣye bhava-pāśa-vimuktaye ātma-bodha-karaṃ puṃsāṃ viveka-dvāra-kuñcikāmॐ गोरक्ष-शतकं वक्ष्ये भव-पाश-विमुक्तये आत्म-बोध-करं पुंसां व...Ahora expondré el Gorakṣa Śataka para la liberación de las ataduras de la existe...
  3. 3dvija-sevita-śākhasya śruti-kalpa-taroḥ phalaṃ śamanaṃ bhava-tāpasya yogaṃ bhajati sajjanaḥद्विज-सेवित-शाखस्य श्रुति-कल्प-तरोः फलं शमनं भव-तापस्य योगं ...El yoga es el fruto del árbol de deseos de las Escrituras, cuyas ramas son culti...
  4. 4āsanaṃ prāṇa-saṃyāmaḥ pratyāhāro'tha dhāraṇā dhyānaṃ samādhir etāni yogāṅgāni bhavanti ṣaṭआसनं प्राण-संयामः प्रत्याहारोऽथ धारणा ध्यानं समाधिर् एतानि य...Āsana, control del prāṇa, pratyāhāra, dhāraṇā, dhyāna y samādhi: estos son los s...
  5. 5āsanāni tu tāvanti yāvato jīva-jātayaḥ eteṣām akhilān bhedān vijānāti maheśvaraḥआसनानि तु तावन्ति यावत्यो जीव-जातयः एतेषाम् अखिलान् भेदान् व...Hay tantos āsanas como especies de seres vivientes. Maheśvara (Śiva) conoce toda...
Nāḍīs y prāṇāyāmaVersos 6-15
  1. 6caturāśīti-lakṣāṇām ekam ekam udāhṛtam tataḥ śivena pīṭhānāṃ ṣoḍeśānaṃ śataṃ kṛtamचतुराशीति-लक्षाणाम् एकम् एकम् उदाहृतम् ततः शिवेन पीठानां षोड...De entre los 8.400.000 [āsanas], uno por uno ha sido mencionado. De ellos, Śiva ...
  2. 7āsanebhyaḥ samastebhyo dvayam eva viśiṣyate ekaṃ siddhāsanaṃ proktaṃ dvitīyaṃ kamalāsanamआसनेभ्यः समस्तेभ्यो द्वयम् एव विशिष्यते एकं सिद्धासनं प्रोक्...De entre todos los āsanas, dos sobresalen: uno es el Siddhāsana, el segundo es e...
  3. 8yoni-sthānakam aṅghri-mūla-ghaṭitaṃ kṛtvā dṛḍhaṃ vinyasen meḍhre pādam athaikam eva niyataṃ kṛtvā samaṃ vigraham sthāṇuḥ saṃyamitendriyo'cala-dṛśā paśyan bhruvor antaram etan mokṣa-kavāṭa-bheda-janakaṃ siddhāsanaṃ procyateयोनि-स्थानकम् अङ्घ्रि-मूल-घटितं कृत्वा दृढं विन्यसेन् मेढ्रे...Colocando firmemente el talón en el yoni-sthāna (perineo) y apoyando el pie sobr...
  4. 9vāmorūpari dakṣiṇaṃ hi caraṇaṃ saṃsthāpya vāmaṃ tathā dakṣorūpari paścimena vidhinā dhṛtvā karābhyāṃ dṛḍham aṅguṣṭhau hṛdaye nidhāya cibukaṃ nāsāgram ālokayed etad-vyādhi-vikāra-hāri yamināṃ padmāsanaṃ procyateवामोरूपरि दक्षिणं हि चरणं संस्थाप्य वामं तथा दक्षोरूपरि पश्च...Colocando el pie derecho sobre el muslo izquierdo y el izquierdo sobre el derech...
  5. 10ādhāraḥ prathamaṃ cakraṃ svādhiṣṭhānaṃ dvitīyakam yoni-sthānaṃ dvayor madhye kāma-rūpaṃ nigadyateआधारः प्रथमं चक्रं स्वाधिष्ठानं द्वितीयकम् योनि-स्थानं द्वयो...El primer cakra es el ādhāra (Mūlādhāra); el segundo es Svādhiṣṭhāna. Entre ambo...
  6. 11ādhārākhye guda-sthāne paṅkajaṃ yac caturdalam tan-madhye procyate yoniḥ kāmākhyā siddha-vanditāआधाराख्ये गुद-स्थाने पङ्कजं यच् चतुर्दलम् तन्-मध्ये प्रोच्यत...En el lugar del ādhāra (ano), el loto de cuatro pétalos; en su centro se denomin...
  7. 12yoni-madhye mahāliṅgaṃ paścimābhimukhaṃ sthitam mastake maṇivad bhinnaṃ yo jānāti sa yogavitयोनि-मध्ये महालिङ्गं पश्चिमाभिमुखं स्थितम् मस्तके मणिवद् भिन...En el centro de la yoni hay un mahāliṅga (gran símbolo fálico) orientado hacia e...
  8. 13tapta-cāmīkarābhāsaṃ taḍil-lekheva visphurat caturasraṃ puraṃ vahner adho-meḍhram evābhidhīyateतप्त-चामीकराभासं तडिल्-लेखेव विस्फुरत् चतुरस्रं पुरं वह्नेर्...Brillando con el resplandor del oro refinado, centelleando como un rayo de relám...
  9. 14sva-śabdena bhavet prāṇaḥ svādhiṣṭhānaṃ tad-āśrayaḥ svādhiṣṭhānākhyayā tasmān meḍhram evābhidhīyateस्व-शब्देन भवेत् प्राणः स्वाधिष्ठानं तद्-आश्रयः स्वाधिष्ठाना...Por la sílaba 'sva' se convierte en prāṇa; Svādhiṣṭhāna es su soporte. Por tanto...
  10. 15tantunā maṇivat proto yatra kandaḥ suṣumṇayā tan-nābhi-maṇḍalaṃ cakraṃ procyate maṇi-pūrakamतन्तुना मणिवत्् प्रोतो यत्र कन्दः सुषुम्णया तन्-नाभि-मण्डलं ...Conectado como una joya con un hilo, donde está el kanda (bulbo) junto con la su...
Ṣaṭkarma y purificaciónVersos 16-30
  1. 16ūrdhvaṃ meḍhrād adho nābheḥ kanda-yoniḥ sva-gāṇḍavat tatra nāḍyaḥ samutpannāḥ sahasrāṇi dvisaptatiḥऊर्ध्वं मेढ्राद् अधो नाभेः कन्द-योनिः स्व-गाण्डवत् तत्र नाड्...Por encima de los genitales y por debajo del ombligo, el kanda-yoni es como un h...
  2. 17teṣu nāḍi-sahasreṣu dvisaptatir udāhṛtāḥ prādhānyāt prāṇa-vāhinyo bhūyas tatra daśa smṛtāḥतेषु नाडि-सहस्रेषु द्विसप्ततिर् उदाहृताः प्राधान्यात् प्राण-...De entre esos miles de nāḍīs, 72 han sido mencionadas. De ellas, diez son record...
  3. 18iḍā ca piṅgalā caiva suṣumṇā ca tṛtīyakā gāndhārī hasti-jihvā ca pūṣā caiva yaśasvinīइडा च पिङ्गला चैव सुषुम्णा च तृतीयका गान्धारी हस्ति-जिह्वा च...Iḍā, Piṅgalā y Suṣumnā como tercera; Gāndhārī, Hasti-jihvā, Pūṣā y Yaśasvinī....
  4. 19alambuṣā kuhūś caiva śaṅkhinī daśamī smṛtā etan nāḍi-mayaṃ cakraṃ jñātavyaṃ yogibhiḥ sadāअलम्बुषा कुहूश् चैव शङ्खिनी दशमी स्मृता एतन् नाडि-मयं चक्रं ...Alambuṣā, Kuhū y Śaṅkhiní como décima. Este cakra compuesto de nāḍīs debe ser co...
  5. 20iḍā vāme sthitā bhāge piṅgalā dakṣiṇe tathā suṣumṇā madhya-deśe tu gāndhārī vāma-cakṣuṣiइडा वामे स्थिता भागे पिङ्गला दक्षिणे तथा सुषुम्णा मध्य-देशे ...Iḍā está en la parte izquierda; Piṅgalā a la derecha; Suṣumnā en la región media...
  6. 21dakṣiṇe hasti-jihvā ca pūṣā karṇe ca dakṣiṇe yaśasvinī vāma-karṇe cāsane vāpy alambuṣāदक्षिणे हस्ति-जिह्वा च पूषा कर्णे च दक्षिणे यशस्विनी वाम-कर्...Hasti-jihvā a la derecha, Pūṣā en la oreja derecha, Yaśasvinī en la oreja izquie...
  7. 22kūhuś ca liṅga-deśe tu mūla-sthāne ca śaṅkhinī evaṃ dvāram upāśritya tiṣṭhanti daśa nāḍikāḥकूहुश् च लिङ्ग-देशे तु मूल-स्थाने च शङ्खिनी एवं द्वारम् उपाश...Kuhū está en la región del liṅga (genitales), y Śaṅkhinī en el lugar de la raíz ...
  8. 23satataṃ prāṇa-vāhinyāḥ soma-sūryāgni-devatāḥ iḍā-piṅgalā-suṣumṇā ca tisro nāḍya udāhṛtāḥसततं प्राण-वाहिन्यः सोम-सूर्याग्नि-देवताः इडा-पिङ्गला-सुषुम्...Siempre transportando el prāṇa, las tres nāḍīs cuyas deidades son Soma (luna), S...
  9. 24prāṇāpānau samānaś ca hy udāno vyāna eva ca nāgaḥ kūrmaś ca kṛkaro devadatto dhanañjayaḥप्राणापानौ समानश् च ह्य् उदानो व्यान एव च नागः कूर्मश् च कृक...Prāṇa, Apāna, Samāna, Udāna y Vyāna; y Nāga, Kūrma, Kṛkara, Devadatta y Dhanañja...
  10. 25nāgādyāḥ pañca vikhyātāḥ prāṇādyāḥ pañca vāyavaḥ ete nāḍi-sahasreṣu vartante jīva-rūpiṇaḥनागाद्याः पञ्च विक्याताः प्राणाद्याः पञ्च वायवः एते नाडि-सहस...Los cinco comenzando con Nāga, los cinco vāyus comenzando con Prāṇa: estos exist...
  11. 26prāṇāpāna-vaśo jīvo hy adhaś cordhvaṃ ca dhāvati vāma-dakṣiṇa-mārgeṇa cañcalatvān na dṛśyateप्राणापान-वशो जीवो ह्य् अधश् चोर्ध्वं च धावति वाम-दक्षिण-मार...El jīva (alma individual), bajo el control de Prāṇa y Apāna, corre hacia abajo y...
  12. 27ākṣipto bhuvi daṇḍena yathoccalati kandukaḥ prāṇāpāna-samākṣiptas tathā jīvo'nukṛṣyateआक्षिप्तो भुवि दण्डेन यथोच्चलति कन्दुकः प्राणापान-समाक्षिप्त...Como una pelota lanzada al suelo con un palote rebota hacia arriba, así el jīva,...
  13. 28rajju-baddho yathā śyeno gato'py ākṛṣyate guṇa-baddhas tathā jīvaḥ prāṇāpānena kṛṣyateरज्जु-बद्धो यथा श्येनो गतोऽप्य् आकृष्यते गुण-बद्धस् तथा जीवः...Como un halcón atado con una cuerda, aunque se vaya es atraído de vuelta, así el...
  14. 29apānaḥ karṣati prāṇaḥ prāṇo'pānaṃ ca karṣati ūrdhvādhaḥ saṃsthitāv etau yo jānāti sa yogavitअपानः कर्षति प्राणः प्राणोऽपानं च कर्षति ऊर्ध्वाधः संस्थिताव...Apāna atrae al Prāṇa, y el Prāṇa atrae al Apāna. Estos dos, establecidos en lo s...
  15. 30kandordhve kuṇḍalī-śaktir aṣṭadhā kuṇḍalī-kṛtā brahma-dvāra-mukhaṃ nityaṃ mukhenāvṛtya tiṣṭhatiकन्दोर्ध्वे कुण्डली-शक्तिर् अष्ठधा कुण्डली-कृता ब्रह्म-द्वार...Por encima del kanda, la kuṇḍalinī-śakti, enroscada ocho veces, cierra siempre c...
Āsana, mudrā y bandhaVersos 31-50
  1. 31prabuddhā vahni-yogena manasā mārutā hatā prajīva-guṇam ādāya vrajaty ūrdhvaṃ suṣumṇayāप्रबुद्धा वह्नि-योगेन मनसा मारुताहता प्रजीव-गुणम् आदाय व्रजत...Despertada por la unión del fuego (agni), golpeada por el viento (prāṇa/māruta) ...
  2. 32mahāmudrāṃ namo-mudrām uḍḍīyānaṃ jalandharam mūla-bandhaṃ ca yo vetti sa yogī siddhi-bhājanamमहामुद्रां नमो-मुद्राम् उड्डीयानं जलन्धरम् मूल-बन्धं च यो वे...Quien conoce Mahāmudrā, Namo-mudrā, Uḍḍīyāna, Jālandhara y Mūla-bandha: ese yogu...
  3. 33vakṣo-nyasta-hanur nipīḍya suciraṃ yoniṃ ca vāmāṅghriṇā hastābhyām avadhāritaṃ prasaritaṃ pādaṃ tathā dakṣiṇam āpūrya śvasanena kukṣi-yugalaṃ baddhvā śanai recayed eṣā pātaka-nāśinī sumahatī mudrā nṝṇāṃ procyateवक्षो-न्यस्त-हनुर् निपीड्य सुचिरं योनिं च वामाङ्घ्रिणा हस्ता...Presionando la barbilla contra el pecho durante mucho tiempo, colocando el talón...
  4. 34kapāla-kuhare jihvā praviṣṭā viparītagā bhruvor antargatā dṛṣṭir mudrā bhavati khecarīकपाल-कुहरे जिह्वा प्रविष्टा विपरीतगा भ्रुवोर् अन्तर्गता दृष्...La lengua, introducida en la cavidad del cráneo (paladar) en dirección inversa, ...
  5. 35ūrdhvaṃ meḍhrād adho nābher uḍḍīyānaṃ pracakṣate uḍḍiyāna-jayo bandho mṛtyu-mātaṅga-kesarīऊर्ध्वं मेढ्राद् अधो नाभेर् उड्डीयानं प्रचक्षते उड्डीयान-जयो...Por encima de los genitales y por debajo del ombligo se denomina Uḍḍīyāna. El ba...
  6. 36jālandhare kṛte bandhe kaṇṭha-saṅkoca-lakṣaṇe na pīyūṣaṃ pataty agnau na ca vāyuḥ prakupyatiजालन्धरे कृते बन्धे कण्ठ-सङ्कोच-लक्षणे न पीयूषं पतत्य् अग्नौ...Cuando se realiza el bandha de Jālandhara, caracterizado por la contracción de l...
  7. 37pārṣṇi-bhāgena sampīḍya yonim ākuñcayed gudam apānam ūrdhvam ākṛṣya mūla-bandho nigadyateपार्ष्णि-भागेन सम्पीड्य योनिम् आकुञ्चयेद् गुदम् अपानम् ऊर्ध्...Presionando con la parte del talón la yoni (perineo), contrayendo el āṇus (guda)...
  8. 38yataḥ kāla-bhayāt brahmā prāṇāyāma-parāyaṇaḥ yogino munayaś caiva tataḥ prāṇaṃ nibandhayetयतः काल-भयात् ब्रह्मा प्राणायाम-परायणः योगिनो मुनयश् चैव ततः...Por temor al tiempo (muerte), Brahmā, los yoguis y los munis son devotos del prā...
  9. 39cale vāte calaṃ sarvaṃ niścale niścalaṃ bhavet yogī sthāṇutvam āpnoti tato vāyuṃ nibandhayetचले वाते चलं सर्वं निश्चले निश्चलं भवेत् योगी स्थाणुत्वम् आप...Cuando el vāyu (aire/energía) se mueve, todo se mueve; cuando está inmóvil, todo...
  10. 40ṣaṭ-triṃśad-aṅgulaṃ haṃsaḥ prayāṇaṃ kurute bahiḥ vāma-dakṣiṇa-mārgeṇa tataḥ prāṇo'bhidhīyateषट्-त्रिंशद्-अङ्गुलं हंसः प्रयाणं कुरते बहिः वाम-दक्षिण-मार्...El haṃsa (prāṇa) recorre treinta y seis dedos (aṅgulas) hacia afuera por los cam...
  11. 41baddha-padmāsano yogī namaskṛtya guruṃ śivam nāsāgra-dṛṣṭir ekākī prāṇāyāmaṃ samabhyasetबद्ध-पद्मासनो योगी नमस्कृत्य गुरुं शिवम् नासाग्र-दृष्टिर् एक...El yogui, sentado en el Padmāsana, saludando al guru Śiva, con la mirada en la p...
  12. 42prāṇo deha-sthito vāyur āyāmas tan-nibandhanam eka-śvāsa-mayī mātrā tad yogī gaganāyateप्राणो देह-स्थितो वायुर् आयामस् तन्-निबन्धनम् एक-श्वास-मयी म...El prāṇa es el viento que reside en el cuerpo; su control es el āyāma (restricci...
  13. 43baddha-padmāsano yogī prāṇaṃ candreṇa pūrayet dhārayitvā yathā-śakti bhūyaḥ sūryeṇa recayetबद्ध-पद्मासनो योगी प्राणं चन्द्रेण पूरयेत् धारयित्वा यथा-शक्...El yogui en Padmāsana debe llenar el prāṇa por la vía lunar (izquierda/nariz izq...
  14. 44amṛtodadhi-saṅkāśaṃ kṣīroda-dhavala-prabham dhyātvā candramayaṃ bimbaṃ prāṇāyāme sukhī bhavetअमृतोदधि-सङ्काशं क्षीरोद-धवल-प्रभम् ध्यात्वा चन्द्रमयं बिम्ब...Meditando en el disco lunar, semejante al océano de néctar, de resplandor blanco...
  15. 45prāṇaṃ sūryeṇa cākṛṣya pūrayed udaraṃ śanaiḥ kumbhayitvā vidhānena bhūyaś candreṇa recayetप्राणं सूर्येण चाकृष्य पूरयेद् उदरं शनैः कुम्भयित्वा विधानेन...Atrayendo el prāṇa por la vía solar (derecha), llenando el abdomen lentamente, r...
  16. 46prajvalaj-jvalanā-jvālāpuñjam āditya-maṇḍalam dhyātvā nābhi-sthitaṃ yogī prāṇāyāme sukhī bhavetप्रज्वलज्-ज्वलना-ज्वालापुञ्जम् आदित्य-मण्डलम् ध्यात्वा नाभि-...El yogui, meditando en el disco solar, un montón de llamas de fuego ardiente, si...
  17. 47recakaḥ pūrakaś caiva kumbhakaḥ praṇavātmakaḥ prāṇāyāmo bhavet tredhā mātrā dvādaśa-saṃyutaḥरेचकः पूरकश् चैव कुम्भकः प्रणवात्मकः प्राणायामो भवेत् त्रेधा...Recaka (exhalación), pūraka (inhalación) y kumbhaka (retención) que tiene la nat...
  18. 48dvādaśādhamake mātrā madhyame dviguṇās tataḥ uttame triguṇā mātrāḥ prāṇāyāmasya nirṇayaḥद्वादशाधमके मात्रा मध्यमे द्विगुणास् ततः उत्तमे त्रिगुणा मात...Doce mātrās es lo inferior; el doble, lo medio; el triple, lo superior: esta es ...
  19. 49adhame ca ghano gharmaḥ kampo bhavati madhyame uttiṣṭhaty uttame yogī baddha-padmāsano muhuḥअधमे च घनो घर्मः कम्पो भवति मध्यमे उत्तिष्ठत्य् उत्तमे योगी ...En el nivel inferior hay sudor denso, en el medio hay temblor; en el superior el...
  20. 50aṅgānāṃ mardanaṃ śastaṃ śrama-saṃjāta-vāriṇā kaṭv-amla-lavaṇa-tyāgī kṣīra-bhojanam ācaretअङ्गानां मर्दनं शास्तं श्रम-संजात-वारिणा कट्व्-अम्ल-लवण-त्या...Es recomendado el masaje de los miembros con el agua generada por el esfuerzo (s...
Prāṇāyāma avanzado y kuṇḍalinīVersos 51-70
  1. 51mandaṃ mandaṃ pibed vāyuṃ mandaṃ mandaṃ viṣojayet nādhikaṃ stambhayed vāyuṃ na ca śīghraṃ vimocayetमन्दं मन्दं पिबेद् वायुं मन्दं मन्दं विर्भजेत् नाधिकं स्तम्भ...Lentamente, lentamente debe beber el aire; lentamente, lentamente expulsarlo. No...
  2. 52ūrdhvam ākṛṣya cāpānaṃ vātaṃ prāṇe niyojayet mūrdhānaṃ nīyate śaktyā sarva-pāpaiḥ pramucyateऊर्ध्वम् आकृष्य चापानं वातं प्राणे नियोजयेत् मूर्धानं नीयते ...Atrayendo el apāna hacia arriba, conduciendo el viento hacia el prāṇa, la energí...
  3. 53prāṇāyāmo bhavaty evaṃ pātakendhana-pātakaḥ enombudhi-mahā-setuḥ procyate yogibhiḥ sadāप्राणायामो भवत्य् एवं पातकेन्धन-पातकः एनोम्बुधि-महा-सेतुः प्...Así el prāṇāyāma se convierte en destructor del combustible de los pecados; es l...
  4. 54āsanena ruje hanti prāṇāyāmena pātakam vikāraṃ mānasaṃ yogī pratyāhāreṇa sarvadāआसनेन रुजो हन्ति प्राणायामेन पातकम् विकारं मानसं योगी प्रत्य...El āsana destruye las enfermedades del cuerpo, el prāṇāyāma destruye los pecados...
  5. 55candrāmṛta-mayīṃ dhārāṃ pratyāhārati bhāskaraḥ tat-pratyāharaṇaṃ tasya pratyāhāraḥ sa ucyateचन्द्रामृत-मयीं धारां प्रत्याहारति भास्करः तत्-प्रत्याहरणं त...El sol (Bhāskara) atrae hacia sí la corriente de néctar lunar; esa retirada es l...
  6. 56ekā strī bhujyate dvābhyām āgatā soma-maṇḍalāt tṛtīyo yo bhavet tābhyāṃ sa bhavaty ajarāmaraḥएका स्त्री भुज्यते द्वाभ्याम् आगता सोम-मण्डलात् तृतीयो यो भव...Una mujer (energía) es disfrutada por dos (solar y lunar) viniendo del círculo d...
  7. 57nābhi-deśe bhavaty eko bhāskaro dahanātmakaḥ amṛtātmā sthito nityaṃ tālu-mūle ca candramāḥनाभि-देशे भवत्य् एको भास्करो दहनात्मकः अमृतात्मा स्थितो नित्...En la región del ombligo hay uno, Bhāskara (el sol), de naturaleza ardiente; el ...
  8. 58varṣaty adho-mukhaś candro grasaty ūrdhva-mukho raviḥ jñātavyaṃ karaṇaṃ tatra yena pīyūṣam āpyateवर्षत्य् अधो-मुखश् चन्द्रो ग्रसत्य् ऊर्ध्व-मुखो रविः ज्ञातव्...La luna, con boca hacia abajo, derrama (néctar); el sol, con boca hacia arriba, ...
  9. 59ūrdhva-nābhir adhas tālu ūrdhva-bhānur adhaḥ śaśī karaṇaṃ viparītākhyaṃ guru-vaktreṇa labhyateऊर्ध्व-नाभिर् अधस् तालू ऊर्ध्व-भानुर् अधः शशी करणं विपरीताख्...Por encima del ombligo, por debajo del paladar; el sol arriba, la luna abajo: el...
  10. 60tridhā baddho vṛṣo yatra rauravīti mahā-svanam anāhataṃ ca tac cakraṃ hṛdaye yogino viduḥत्रिधा बद्धो वृषो यत्र रौरवीति महा-स्वनम् अनाहतं च तच् चक्रं...Donde el toro (prāṇa), atado de tres maneras, hace el gran sonido 'rauravi'; ese...
  11. 61anāhatam atikramya cākramya maṇipūrakam prāpte prāṇaṃ mahā-padmaṃ yogitvam amṛtāyateअनाहतम् अतिक्रम्य चाक्रम्य मणिपूरकम् प्राप्ते प्राणं महा-पद्...Trascendiendo el Anāhata y circunnavegando el Maṇipūra, cuando el prāṇa alcanza ...
  12. 62viśabdaḥ saṃsmṛto haṃso nirmalaḥ śuddha ucyate ataḥ kaṇṭhe viśuddhākhye cakraṃ cakra-vido viduḥविशब्दः संस्मृतो हंसो निर्मलः शुद्ध उच्यते अतः कण्ठे विशुद्ध...Recordado por la sílaba 'vi', el haṃsa (prāṇa) es llamado puro e inmaculado; por...
  13. 63viśuddhe parame cakre dhṛtvā soma-kalā-jalam māsena na kṣayaṃ yāti vañcayitvā mukhaṃ raveḥविशुद्धे परमे चक्रे धृत्वा सोम-कला-जलम् मासेन न क्षयं याति व...En el Viśuddha, el cakra supremo, reteniendo el agua de los rayos de Soma (luna)...
  14. 64sampīḍya rasanāgreṇa rāja-danta-bilaṃ mahat dhyātvāmṛtamayīṃ devīṃ ṣaṇ-māsena kavir bhavetसम्पीड्य रसनाग्रेण राज-दन्त-बिलं महत् ध्यात्वामृतमयीं देवीं ...Presionando con la punta de la lengua el gran hueco de los dientes superiores, m...
  15. 65amṛtāpūrṇa-dehasya yogino dvi-tri-vatsarāt ūrdhvaṃ pravartate reto'py aṇimādi-guṇodayaḥअमृतापूर्ण-देहस्य योगिनो द्वि-त्रि-वत्सरात् ऊर्ध्वं प्रवर्तत...Del yogui cuyo cuerpo está lleno de néctar, después de dos o tres años, incluso ...
  16. 66indhanāni yathā vahnis taila-varti ca dīpakaḥ tathā soma-kalā-pūrṇaṃ dehī dehaṃ na muñcatiइन्धनानि यथा वह्निस् तैल-वर्ति च दीपकः तथा सोम-कला-पूर्णं दे...Como el fuego no abandona el combustible, ni la lámpara el pabilo de aceite, así...
  17. 67āsanena samāyuktaḥ prāṇāyāmena saṃyutaḥ pratyāhāreṇa saṃyuktop dhāraṇāṃ ca samabhyasetआसनेन समायुक्तः प्राणायामेन संयुतः प्रत्याहारेण संयुक्तो धार...Unido con el āsana, conectado con el prāṇāyāma, unido con el pratyāhāra: así deb...
  18. 68hṛdaye pañca-bhūtānāṃ dhāraṇāṃ ca pṛthak pṛthak manaso niścalatvena dhāraṇā ca vidhīyateहृदये पञ्च-भूतानां धारणां च पृथक् पृथक् मनसो निश्चलत्वेन धार...En el corazón, la dhāraṇā de los cinco elementos (tierra, agua, fuego, aire, éte...
  19. 69yā pṛthvī hari-tāla-deśa-rucirā pītā lakārānvitā saṃyuktā kamalāsanena hi catuṣkoṇā hṛdi sthāyinī prāṇaṃ tatra vinīya pañca-ghaṭikāś cittānvitaṃ dhārayed eṣā stambhakarī sadā kṣitijayaṃ kuryād bhuvo dhāraṇāया पृथ्वी हरि-ताल-देश-रुचिरा पीत लकारान्विता संयुक्ता कमलासन...La tierra, de color amarillo-verdoso como la oropimenta, amarilla, con la sílaba...
  20. 70ardhendu-pratimaṃ ca kunda-dhavalaṃ kaṇṭhe'mbu-tattavaṃ sthitaṃ yat pīyūṣa-va-kāra-bīja-sahitaṃ yuktaṃ sadā viṣṇunā prāṇaṃ tatra vinīya pañca-ghaṭikāś cittānvitaṃ dhārayed eṣā durvaha-kāla-kūṭa-jaraṇā syād vāriṇī dhāraṇāर्द्धेन्दु-प्रतिमं च कुन्द-धवलं कण्ठेऽम्बु-तत्तवं स्थितं यत्...Semejante a media luna, blanco como el jazmín, el elemento agua situado en la ga...
Dhyāna y samādhiVersos 71-85
  1. 71yat tāla-sthitam indra-gopa-sadṛśaṃ tattvaṃ trikoṇojjvalaṃ tejo-repha-mayaṃ pravāla-ruciraṃ rudreṇa yat saṅgatam prāṇaṃ tatra vinīya pañca-ghaṭikāś cittānvitaṃ dhārayed eṣā vahni-jayaṃ sadā vidadhate vaiśvānarī dhāraṇāयत् ताल-स्थितम् इन्द्र-गोप-सदृशं तत्त्वं त्रिकोणोज्ज्वलं तेज...El elemento fuego, situado en el ombligo, semejante al escarabajo dorado, triáng...
  2. 72yad bhinnāñjana-puñja-sānnibham idaṃ tattvaṃ bhruvor antare vṛttaṃ vāyu-mayaṃ ya-kāra-sahitaṃ yatreśvaro devatā prāṇaṃ tatra vinīya pañca-ghaṭikāś cittānvitaṃ dhārayed eṣā khe gamanaṃ karoti yamināṃ syād vāyavī dhāraṇāयद् भिन्नाञ्जन-पुञ्ज-सान्निभम् इदं तत्त्वं भ्रुवोर् अन्तरे व...Este elemento aire, semejante a una masa de antimonio triturado, redondo, situad...
  3. 73ākāśaṃ suviśuddha-vāri-sadṛśaṃ yad brahma-randhre sthitaṃ tatrādyena sadā-śivena sahitaṃ śāntaṃ ha-kārākṣaram prāṇaṃ tatra vinīya pañca-ghaṭikāś cittānvitaṃ dhārayed eṣā mokṣa-kavāṭa-pāṭana-paṭuḥ proktā nabho-dhāraṇāआकाशं सुविशुद्ध-वारि-सदृशं यद् ब्रह्म-रन्ध्रे स्थितं तत्राद्...El éter, semejante al agua purísima, situado en el brahma-randhra (coronilla), c...
  4. 74stambhanī drāvaṇī caiva dahanī bhrāmaṇī tathā śoṣaṇī ca bhavanty evaṃ bhūtānāṃ pañca dhāraṇāḥस्तम्भनी द्रावणी चैव दहनी भ्रामणी तथा शोषणी च भवन्त्य् एवं भ...Fijación, licuación, combustión, giro y desecación: así son las cinco dhāraṇās d...
  5. 75karmaṇā manasā vācā dhāraṇāḥ pañca durlabhāḥ vidhāya satataṃ yogī sarva-pāpaiḥ pramucyateकर्मणा मनसा वाचा धारणाः पञ्च दुर्लभाः विधाय सततं योगी सर्व-प...Las cinco dhāraṇās son difíciles de obtener por la acción, la mente y la palabra...
  6. 76sarvaṃ cintā-samāvarti yogino hṛdi vartate yat tattve niścitaṃ cetas tat tu dhyānaṃ pracakṣateसर्वं चिन्ता-समावर्ति योगिनो हृदि वर्तते यत् तत्त्वे निश्चित...Todo lo que, surgiendo de la reflexión, existe en el corazón del yogui, lo que l...
  7. 77dvidhā bhavati tad dhyānaṃ sa-guṇaṃ nirguṇaṃ tathā sa-guṇaṃ varṇa-bhedena nirguṇaṃ kevalaṃ viduḥद्विधा भवति तद् ध्यानं स-गुणं निर्गुणं तथा स-गुणं वर्ण-भेदेन...Ese dhyāna es de dos tipos: sa-guṇa (con atributos) y nir-guṇa (sin atributos). ...
  8. 78ādhāraṃ prathamaṃ cakraṃ tapta-kāñcana-sannibham nāsāgre dṛṣṭim ādāya dhyātvā muñcati kilbiṣamआधारं प्रथमं चक्रं तप्त-काञ्चन-सन्निभम् नासाग्रे दृष्टिम् आद...El primer cakra, el ādhāra (Mūlādhāra), semejante al oro fundido, fijando la mir...
  9. 79svādhiṣṭhānaṃ dvitīyaṃ tu sanmāṇikya-suśobhanam nāsāgre dṛṣṭim ādāya dhyātvā muñcati pātakamस्वाधिष्ठानं द्वितीयं तु सन्माणिक्य-सुशोभनम् नासाग्रे दृष्टि...El segundo, Svādhiṣṭhāna, bellamente resplandeciente como un buen rubí, fijando ...
  10. 80taruṇāditya-saṅkāśaṃ cakraṃ ca maṇipūrakam nāsāgre dṛṣṭim ādāya dhyātvā saṃkṣobhayej jagatतरुणादित्य-सङ्काशं चक्रं च मणिपूरकम् नासाग्रे दृष्टिम् आदाय ...El cakra Maṇipūra, semejante a un sol joven, fijando la mirada en la punta de la...
  11. 81[verse missing in tradition][verso perdido en la tradición]...[Este verso no se ha preservado en las ediciones principales del texto.]...
  12. 82vidyut-prabhāvaṃ hṛt-padme prāṇāyāma-vibhedanaiḥ nāsāgre dṛṣṭim ādāya dhyātvā brahma-mayo bhavetविद्युत्-प्रभावं हृत्-पद्मे प्राणायाम-विभेदनैः नासाग्रे दृष्...En el loto del corazón, de resplandor como el relámpago, con las variaciones de ...
  13. 83santataṃ ghaṇṭikā-madhye viśuddhaṃ cāmṛtodbhavam nāsāgre dṛṣṭim ādāya dhyātvā brahma-mayo bhavetसन्ततं घण्टिका-मध्ये विशुद्धं चामृतोद्भवम् नासाग्रे दृष्टिम्...Siempre en el centro de la campana (garganta), el Viśuddha de donde surge el néc...
  14. 84bhruvor madhye sthitaṃ devaṃ snigdha-mauktika-sannibham nāsāgre dṛṣṭim ādāya dhyātvānanda-mayo bhavetभ्रुवोर् मध्ये स्थितं देवं स्निग्ध-मौक्तिक-सन्निभम् नासाग्रे...La deidad situada entre las cejas, semejante a una perla brillante, fijando la m...
  15. 85nirguṇaṃ ca śivaṃ śāntaṃ gagane viśvatomukham nāsāgre dṛṣṭim ādāya dhyātvā duḥkhād vimucyateनिर्गुणं च शिवं शान्तं गगने विश्वतो-मुखम् नासाग्रे दृष्टिम् ...Sin atributos, pacífico, Śiva, en el cielo con rostro hacia todas partes, fijand...
Liberación y estado supremoVersos 86-101
  1. 86gudaṃ meḍhraṃ ca nābhiṃ ca hṛt-padme ca tad-ūrdhvataḥ ghaṇṭikāṃ lampikā-sthānaṃ bhrū-madhye parameśvaramगुदं मेढ्रं च नाभिं च हृत्-पद्मे च तद्-ऊर्ध्वतः घण्टिकां लम्...El ano, los genitales, el ombligo, el loto del corazón, y por encima de él la ca...
  2. 87nirmalaṃ gaganākāraṃ marīci-jala-sannibham ātmānaṃ sarvagaṃ dhyātvā yogī yogam avāpnuyātनिर्मलं गगनाकारं मरीचि-जल-सन्निभम् आत्मानं सर्वगं ध्यात्वा य...Puro, de forma de cielo, semejante al agua de los rayos (de luz), al Ser univers...
  3. 88kathitāni yathaitāni dhyāna-sthānāni yoginām upādhi-tattva-yuktāni kurvanty aṣṭa-guṇodayamकथितानि यथैतानि ध्यान-स्थानानि योगिनाम् उपाधि-तत्त्व-युक्तान...Así como han sido enseñados estos lugares de meditación de los yoguis, unidos co...
  4. 89upādhiś ca tathā tattvaṃ dvayam evam udāhṛtam upādhiḥ procyate varṇas tattvam ātmābhidhīyateउपाधिश् च तथा तत्त्वं द्वयम् एवम् उदाहृतम् उपाधिः प्रोच्यते ...El upādhi (atributo adventicio) y la realidad: así estos dos son enseñados. El u...
  5. 90upādhir anyathā-jñānaṃ tattvaṃ saṃsthitam anyathā samastopādhi-vidhvaṃsi sadābhyāsena yogināmउपाधिर् अन्यथा-ज्ञानं तत्त्वं संस्थितम् अन्यथा समस्तोपाधि-वि...El upādhi es el conocimiento erróneo; la realidad está establecida de otra maner...
  6. 91ātma-varṇena bhedena dṛśyate sphāṭiko maṇiḥ mukto yaḥ śakti-bhedena so'yam ātma praśasyateआत्म-वर्णेन भेदेन दृश्यते स्फाटिको मणिः मुक्तो यः शक्ति-भेदे...Como un cristal parece diferente por el color que lo rodea, pero cuando está lib...
  7. 92nirātaṅkaṃ nirālambhaṃ niṣprapañcaṃ nirāśrayam nirāmayaṃ nirākāraṃ tattvaṃ tattva-vido viduḥनिरातङ्कं निरालम्बं निष्प्रपञ्चं निराश्रयम् निरामयं निराकारं...Sin dolor, sin soporte, sin manifestación, sin refugio, sin enfermedad, sin form...
  8. 93śabdādyāḥ pañca yā mātrā yāvat karṇādiṣu smṛtāḥ tāvad eva smṛtaṃ dhyānaṃ tat-samādhir ataḥ paramशब्दाद्याः पञ्च या मात्रा यावत् कर्णादिषु स्मृताः तावद् एव स...Las cinco mātrās (medidas) comenzando con el sonido, mientras sean recordadas en...
  9. 94yadā saṃkṣīyate prāṇo mānasaṃ ca vilīyate tadā sama-rasaikatvaṃ samādhir abhidhīyateयदा संक्षीयते प्राणो मानसं च विलीयते तदा सम-रसैकत्वं समाधिर्...Cuando el prāṇa se contrae y la mente se disuelve, entonces la unidad en la igua...
  10. 95[verse missing in tradition][verso perdido en la tradición]...[Este verso no se ha preservado en las ediciones principales del texto.]...
  11. 96dhāraṇāḥ pañca-nāḍyas tu dhyānaṃ ca ṣaṣṭhi-nāḍikāḥ dina-dvādaśakenaiva samādhiḥ prāṇa-saṃyamaḥधारणाः पञ्च-नाड्यस् तु ध्यानं च षष्टि-नाडिकाः दिन-द्वादशकेनै...Las dhāraṇās [requieren] cinco nāḍīs (ghāṭīs/horas); el dhyāna, sesenta nāḍīs; y...
  12. 97na gandhaṃ na rasaṃ rūpaṃ na sparśaṃ na ca niḥsvanam ātmānaṃ na paraṃ vetti yogī yuktaḥ samādhināन गन्धं न रसं रूपं न स्पर्शं न च निःस्वनम् आत्मानं न परं वेत...El yogui unido al samādhi no conoce olor, sabor, forma, tacto ni sonido; no cono...
  13. 98khādyate na ca kālena bādhyate na ca karmaṇā sādhyate na ca kenāpi yogī yuktaḥ samādhināखाद्यते न च कालेन बाध्यते न च कर्मणा साध्यते न च केनापि योगी...El yogui unido al samādhi no es devorado por el tiempo, no es afectado por el ka...
  14. 99nirmalaṃ niścalaṃ nityaṃ niṣkriyaṃ nirguṇaṃ mahat vyoma-vijñānam ānandaṃ brahma brahma-vido viduḥनिर्मलं निश्चलं नित्यं निष्क्रियं निर्गुणं महत् व्योम-विज्ञा...Inmaculado, inmóvil, eterno, sin acción, sin atributos, grande, conocimiento del...
  15. 100dugdhe kṣīraṃ dhṛte sarpir agnau vahnir ivārpitaḥ advayatvaṃ vrajen nityaṃ yogavit parame padeदुग्धे क्षीरं धृते सर्पिर् अग्नौ वह्निर् इवार्पितः अद्वयत्वं...Como la leche en la leche, la mantequilla en la mantequilla, el fuego en el fueg...
  16. 101bhava-bhaya-vane vahnir mukti-sopāna-mārgataḥ advayatvaṃ vrajen nityaṃ yogavit parame padeभव-भय-वने वह्निर् मुक्ति-सोपान-मार्गतः अद्वयत्वं व्रजेन् नित...El fuego en el bosque del temor a la existencia (saṃsāra), como escalera hacia l...