योगसूत्र

Yoga Sūtras de Patañjali

"Los aforismos del Yoga"

196 aforismos que codifican el sistema del Rāja Yoga, el yoga de la mente. Compuestos entre el siglo II a.C. y el IV d.C. por el sabio Patañjali, son el fundamento filosófico de toda la tradición yóguica posterior.

¿Qué son los Yoga Sūtras?

Un sūtra (literalmente "hilo") es un aforismo condensado, diseñado para ser memorizado y luego expandido con la guía de un maestro. Los Yoga Sūtras son extraordinariamente compactos: el texto completo ocupa apenas unas páginas, pero cada sūtra contiene capas de significado.

Patañjali no inventó el yoga — sistematizó tradiciones que ya existían. Su genio fue organizar prácticas dispersas en un sistema coherente: el Aṣṭāṅga Yoga, el yoga de los ocho miembros.

El autor y la época

Poco sabemos con certeza sobre Patañjali. La tradición lo identifica a veces con el gramático del mismo nombre que comentó a Pāṇini; la academia moderna considera más probable que sean personas distintas.

Los Yoga Sūtras pertenecen a la escuela Sāṅkhya-Yoga, una de las seisdarśanas (visiones) ortodoxas de la filosofía india. El texto asume familiaridad con conceptos del Sāṅkhya: puruṣa (consciencia), prakṛti (naturaleza), los guṇas (cualidades de la materia).

Más sobre el texto

Aṣṭāṅga Yoga: Los ocho miembros

El sistema de Patañjali progresa desde lo externo hacia lo interno:

  1. Yama — Restricciones éticas: no-violencia, veracidad, no-robar, continencia, no-posesividad
  2. Niyama — Observancias: pureza, contentamiento, disciplina, autoestudio, entrega a Īśvara
  3. Āsana — Postura estable y cómoda para la meditación
  4. Prāṇāyāma — Regulación de la respiración y la energía vital
  5. Pratyāhāra — Retiro de los sentidos de sus objetos
  6. Dhāraṇā — Concentración en un punto
  7. Dhyāna — Flujo ininterrumpido de atención
  8. Samādhi — Absorción: desaparece la distinción entre meditador y objeto

Los tres últimos (dhāraṇā, dhyāna, samādhi) forman el saṃyama, la práctica integrada que conduce a los poderes yóguicos y, finalmente, a la liberación.

Relación con el Haṭha Yoga

Los Yoga Sūtras apenas mencionan las prácticas físicas. Āsana es "postura estable y cómoda" (II.46) — probablemente una posición sentada para meditar. ElHaṭha Yoga Pradīpikā y textos posteriores desarrollarían enormemente este aspecto, siempre reconociendo la autoridad de Patañjali.

Los cuatro pādas

  • Samādhi Pāda (51 sūtras) — Define el yoga y los estados de absorción
  • Sādhana Pāda (55 sūtras) — La práctica: causas del sufrimiento y los ocho miembros
  • Vibhūti Pāda (56 sūtras) — Los poderes que surgen de la práctica
  • Kaivalya Pāda (34 sūtras) — La liberación final del puruṣa

Lecturas recomendadas

  • Light on the Yoga Sutras — B.K.S. Iyengar
  • The Yoga Sutras: A New Translation — Chip Hartranft
  • Four Chapters on Freedom — Swami Satyananda (Bihar School)
  • The Heart of Yoga — T.K.V. Desikachar

Los Sūtras

समाधि पादSamādhi Pāda

Sobre la contemplación · 51 sūtras

El primer capítulo establece qué es el yoga y describe los estados de la mente. Define el objetivo último —la cesación de las fluctuaciones mentales— y presenta los obstáculos y métodos para alcanzar samādhi.

Definición del yoga1.1-4
  1. 1atha yogānuśāsanamअथ योगानुशासनम्Ahora, la enseñanza del yoga.
  2. 2yogaś citta-vṛtti-nirodhaḥयोगश्चित्तवृत्तिनिरोधःYoga es el cese de las fluctuaciones de la mente.
  3. 3tadā draṣṭuḥ svarūpe 'vasthānamतदा द्रष्टुः स्वरूपेऽवस्थानम्Entonces el observador se establece en su propia naturaleza.
  4. 4vṛtti-sārūpyam itaratraवृत्तिसारूप्यमितरत्रEn otros momentos, [el observador] se identifica con las fluctuaciones.
Las cinco vṛttis1.5-11
  1. 5vṛttayaḥ pañcatayyaḥ kliṣṭākliṣṭāḥवृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाक्लिष्टाःLas fluctuaciones son de cinco tipos, dolorosas o no dolorosas.
  2. 6pramāṇa-viparyaya-vikalpa-nidrā-smṛtayaḥप्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः[Los cinco tipos son:] conocimiento válido, error, imaginación, sueño y memoria.
  3. 7pratyakṣa-anumāna-āgamāḥ pramāṇāniप्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानिPercepción directa, inferencia y testimonio válido son las fuentes de conocimiento correcto.
  4. 8viparyayo mithyā-jñānam atad-rūpa-pratiṣṭhamविपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूपप्रतिष्ठम्El error es conocimiento falso que no corresponde a la verdadera naturaleza del objeto.
  5. 9śabda-jñāna-anupātī vastu-śūnyo vikalpaḥशब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पःLa imaginación verbal es el conocimiento que surge de las palabras pero carece de objeto real.
  6. 10abhāva-pratyaya-ālambanā vṛttir nidrāअभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिर्निद्राEl sueño profundo es la fluctuación mental que tiene como soporte la ausencia de contenido.
  7. 11anubhūta-viṣaya-asampramoṣaḥ smṛtiḥअनुभूतविषयासम्प्रमोषः स्मृतिःLa memoria es la retención de experiencias pasadas.
Abhyāsa y vairāgya1.12-16
  1. 12abhyāsa-vairāgyābhyāṃ tan-nirodhaḥअभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधःEl cese [de las fluctuaciones] se logra mediante la práctica y el desapego.
  2. 13tatra sthitau yatno 'bhyāsaḥतत्र स्थितौ यत्नोऽभ्यासःLa práctica es el esfuerzo por establecerse en ese estado.
  3. 14sa tu dīrgha-kāla-nairantarya-satkārāsevito dṛḍha-bhūmiḥस तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमिःEsa [práctica] se vuelve firmemente establecida cuando se cultiva durante largo tiempo, sin interrupción y con devoción.
  4. 15dṛṣṭānuśravika-viṣaya-vitṛṣṇasya vaśīkāra-saṃjñā vairāgyamदृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम्Desapego es la consciencia de dominio en quien está libre de anhelo por los objetos vistos o escuchados.
  5. 16tat paraṃ puruṣa-khyāter guṇa-vaitṛṣṇyamतत्परं पुरुषख्यातेर्गुणवैतृष्ण्यम्El desapego supremo es la ausencia de deseo hacia los guṇas, que surge del conocimiento del Puruṣa.
Tipos de samādhi1.17-22
  1. 17vitarka-vicāra-ānanda-asmitā-rūpa-anugamāt samprajñātaḥवितर्कविचारानन्दास्मितारूपानुगमात्सम्प्रज्ञातःEl samādhi con conocimiento está acompañado de pensamiento discursivo, reflexión sutil, bienaventuranza y sentido de existencia pura.
  2. 18virāma-pratyaya-abhyāsa-pūrvaḥ saṃskāra-śeṣo'nyaḥविरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषोऽन्यःEl otro [samādhi] está precedido por la práctica de cesación, y solo quedan las impresiones latentes.
  3. 19bhava-pratyayo videha-prakṛti-layānāmभवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम्Para los incorpóreos y los disueltos en la naturaleza, [el samādhi] surge de la existencia [previa].
  4. 20śraddhā-vīrya-smṛti-samādhi-prajñā-pūrvaka itareṣāmश्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम्Para los demás, [el samādhi] está precedido por fe, energía, memoria, concentración y sabiduría.
  5. 21tīvra-saṃvegānām āsannaḥतीव्रसंवेगानामासन्नःPara aquellos con práctica intensa, [el logro] está cerca.
  6. 22mṛdu-madhya-adhimātratvāt tato'pi viśeṣaḥमृदुमध्याधिमात्रत्वात्ततोऽपि विशेषःAdemás hay distinciones según [la práctica sea] suave, moderada o intensa.
Īśvara praṇidhāna1.23-29
  1. 23īśvara-praṇidhānād vāईश्वरप्रणिधानाद्वाO mediante la entrega a Īśvara.
  2. 24kleśa-karma-vipāka-āśayair aparāmṛṣṭaḥ puruṣa-viśeṣa īśvaraḥक्लेशकर्मविपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरःĪśvara es un Puruṣa especial, no tocado por las aflicciones, las acciones, sus frutos ni las impresiones latentes.
  3. 25tatra niratiśayaṃ sarvajña-bījamतत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम्En Él está la semilla insuperable de toda omnisciencia.
  4. 26sa pūrveṣām api guruḥ kālena anavacchedātस पूर्वेषामपि गुरुः कालेनानवच्छेदात्Él es el maestro incluso de los antiguos, al no estar limitado por el tiempo.
  5. 27tasya vācakaḥ praṇavaḥतस्य वाचकः प्रणवःSu expresión es el Praṇava [Om].
  6. 28taj-japas tad-artha-bhāvanamतज्जपस्तदर्थभावनम्Su repetición y meditación en su significado [conducen al éxito].
  7. 29tataḥ pratyak-cetana-adhigamo'py antarāya-abhāvaś caततः प्रत्यक्चेतनाधिगमोऽप्यन्तरायाभावश्चDe eso [surge] la obtención de la consciencia interior y también la ausencia de obstáculos.
Los obstáculos1.30-32
  1. 30vyādhi-styāna-saṃśaya-pramāda-ālasya-avirati-bhrānti-darśana-alabdha-bhūmikatva-anavasthitatvāni citta-vikṣepās te antarāyāḥव्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरतिभ्रान्तिदर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास्तेऽन्तरायाःLa enfermedad, la apatía, la duda, la negligencia, la pereza, la incontinencia, la percepción errónea, el no alcanzar etapas y la inestabilidad son las distracciones de la mente; estos son los obstáculos.
  2. 31duḥkha-daurmanasya-aṅgamejayatva-śvāsa-praśvāsā vikṣepa-sahabhuvaḥदुःखदौर्मनस्याङ्गमेजयत्वश्वासप्रश्वासा विक्षेपसहभुवःEl sufrimiento, la angustia mental, el temblor del cuerpo, y la respiración irregular acompañan a las distracciones.
  3. 32tat-pratiṣedha-artham eka-tattva-abhyāsaḥतत्प्रतिषेधार्थमेकतत्त्वाभ्यासःPara prevenir eso, [se recomienda] la práctica sobre un solo principio.
Métodos de estabilización1.33-39
  1. 33maitrī-karuṇā-muditā-upekṣāṇāṃ sukha-duḥkha-puṇya-apuṇya-viṣayāṇāṃ bhāvanātaś citta-prasādanamमैत्रीकरुणामुदितोपेक्षणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनातश्चित्तप्रसादनम्La claridad de la mente se obtiene cultivando amistad hacia los felices, compasión hacia los que sufren, alegría hacia los virtuosos, y ecuanimidad hacia los no virtuosos.
  2. 34pracchardana-vidhāraṇābhyāṃ vā prāṇasyaप्रच्छर्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्यO mediante la exhalación y retención del aliento.
  3. 35viṣayavatī vā pravṛttir utpannā manasaḥ sthiti-nibandhanīविषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थितिनिबन्धनीO una actividad superior relacionada con objetos sutiles, surgiendo, ata la mente a la estabilidad.
  4. 36viśokā vā jyotiṣmatīविशोका वा ज्योतिष्मतीO [meditando en] lo que está libre de dolor y es luminoso.
  5. 37vīta-rāga-viṣayaṃ vā cittamवीतरागविषयं वा चित्तम्O [meditando en] una mente libre de apego.
  6. 38svapna-nidrā-jñāna-ālambanaṃ vāस्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनं वाO apoyándose en el conocimiento del sueño y el dormir profundo.
  7. 39yathā-abhimata-dhyānād vāयथाभिमतध्यानाद्वाO mediante la meditación en cualquier objeto que sea agradable.
Estados de absorción1.40-51
  1. 40paramāṇu-parama-mahattva-anto'sya vaśīkāraḥपरमाणुपरममहत्त्वान्तोऽस्य वशीकारःSu dominio se extiende desde lo más pequeño hasta lo más grande.
  2. 41kṣīṇa-vṛtter abhijātasya iva maṇer grahītṛ-grahaṇa-grāhyeṣu tat-stha-tad-añjanatā samāpattiḥक्षीणवृत्तेरभिजातस्येव मणेर्ग्रहीतृग्रहणग्राह्येषु तत्स्थतदञ्जनता समापत्तिःCuando las fluctuaciones se han debilitado, la mente, como un cristal puro, toma la forma de aquello sobre lo que descansa — sea el conocedor, el conocer o lo conocido. Esto es samāpatti.
  3. 42śabda-artha-jñāna-vikalpaiḥ saṅkīrṇā savitarkā samāpattiḥशब्दार्थज्ञानविकल्पैः सङ्कीर्णा सवितर्का समापत्तिःLa absorción con pensamiento discursivo (savitarka) está mezclada con la alternancia entre palabra, significado y conocimiento conceptual.
  4. 43smṛti-pariśuddhau svarūpa-śūnya iva artha-mātra-nirbhāsā nirvitarkāस्मृतिपरिशुद्धौ स्वरूपशून्येवार्थमात्रनिर्भासा निर्वितर्काCuando la memoria está purificada, [la mente] parece vacía de su propia naturaleza, brillando solo como el objeto. Esto es nirvitarka [absorción sin pensamiento discursivo].
  5. 44etayaiva savicārā nirvicārā ca sūkṣma-viṣayā vyākhyātāएतयैव सविचारा निर्विचारा च सूक्ष्मविषया व्याख्याताDel mismo modo se explican las absorciones con y sin reflexión sutil, que tienen objetos sutiles.
  6. 45sūkṣma-viṣayatvaṃ ca aliṅga-paryavasānamसूक्ष्मविषयत्वं चालिङ्गपर्यवसानम्Y la sutileza de los objetos termina en lo inmanifestado.
  7. 46tā eva sabījaḥ samādhiḥता एव सबीजः समाधिःEstos [estados] constituyen el samādhi con semilla.
  8. 47nirvicāra-vaiśāradye'dhyātma-prasādaḥनिर्विचारवैशारद्येऽध्यात्मप्रसादःCon la maestría en nirvicāra [surge] la claridad del ser interior.
  9. 48ṛtambharā tatra prajñāऋतम्भरा तत्र प्रज्ञाAllí la sabiduría porta la verdad.
  10. 49śruta-anumāna-prajñābhyām anya-viṣayā viśeṣa-arthatvātश्रुतानुमानप्रज्ञाभ्यामन्यविषया विशेषार्थत्वात्Esta [sabiduría] tiene un objeto diferente al de la sabiduría por testimonio o inferencia, porque aprehende lo particular.
  11. 50taj-jaḥ saṃskāro'nya-saṃskāra-pratibandīतज्जः संस्कारोऽन्यसंस्कारप्रतिबन्धीLa impresión nacida de eso obstruye otras impresiones.
  12. 51tasyāpi nirodhe sarva-nirodhān nirbījaḥ samādhiḥतस्यापि निरोधे सर्वनिरोधान्निर्बीजः समाधिःCon la cesación incluso de eso, por la cesación de todo, [se alcanza] el samādhi sin semilla.

साधन पादSādhana Pāda

Sobre la práctica · 55 sūtras

El segundo capítulo presenta el Kriyā Yoga y el sistema de Aṣṭāṅga Yoga. Analiza las causas del sufrimiento y detalla los aspectos externos de la práctica.

Kriyā Yoga2.1-2
  1. 1tapaḥ svādhyāya-īśvara-praṇidhānāni kriyā-yogaḥतपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगःAusteridad, estudio de uno mismo y entrega a Īśvara constituyen el yoga de la acción.
  2. 2samādhi-bhāvana-arthaḥ kleśa-tanū-karaṇa-arthaś caसमाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च[El kriyā yoga sirve] para cultivar samādhi y para atenuar las aflicciones.
Los cinco kleśas2.3-9
  1. 3avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśāḥ kleśāḥअविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः क्लेशाःLas aflicciones son: ignorancia, egoísmo, apego, aversión y miedo a la muerte.
  2. 4avidyā kṣetram uttareṣāṃ prasupta-tanu-vicchinna-udārāṇāmअविद्या क्षेत्रमुत्तरेषां प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम्La ignorancia es el campo donde germinan las demás aflicciones, ya estén dormidas, atenuadas, interrumpidas o activas.
  3. 5anitya-aśuci-duḥkha-anātmasu nitya-śuci-sukha-ātma-khyātiḥ avidyāअनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिरविद्याLa ignorancia es tomar lo impermanente por eterno, lo impuro por puro, el dolor por placer, y lo que no es el Sí-mismo por el Sí-mismo.
  4. 6dṛgdarśanaśaktyorekātmatevāsmitāदृग्दर्शनशक्त्योरेकात्मतेवास्मिताEl egoísmo es la identificación aparente del poder de ver con el poder de lo visto.
  5. 7sukhānuśayī rāgaḥसुखानुशयी रागःEl apego es aquello que acompaña al placer.
  6. 8duḥkhānuśayī dveṣaḥदुःखानुशयी द्वेषःLa aversión es aquello que acompaña al dolor.
  7. 9svarasa-vāhī viduṣo 'pi tathā-rūḍhaḥ abhiniveśaḥस्वरसवाही विदुषोऽपि तथारूढोऽभिनिवेशःEl miedo a la muerte fluye por su propia naturaleza y está firmemente arraigado incluso en los sabios.
Karma y sus efectos2.10-14
  1. 10te pratiprasavaheyāḥ sūkṣmāḥते प्रतिप्रसवहेयाः सूक्ष्माःEstas [aflicciones], cuando son sutiles, deben eliminarse mediante la involución hacia su origen.
  2. 11dhyānaheyāstadvṛttayaḥध्यानहेयास्तद्वृत्तयःSus manifestaciones activas deben eliminarse mediante la meditación.
  3. 12kleśa-mūlaḥ karma-āśayaḥ dṛṣṭa-adṛṣṭa-janma-vedanīyaḥक्लेशमूलः कर्माशयो दृष्टादृष्टजन्मवेदनीयःEl depósito de karma, enraizado en las aflicciones, se experimenta en nacimientos visibles e invisibles.
  4. 13sati mūle tadvipāko jātyāyurbhogāḥसति मूले तद्विपाको जात्यायुर्भोगाःMientras exista la raíz, su maduración determina el nacimiento, la duración de la vida y las experiencias.
  5. 14te hlāda-paritāpa-phalāḥ puṇya-apuṇya-hetutvātते ह्लादपरितापफलाः पुण्यापुण्यहेतुत्वात्Estos [resultados] tienen como fruto el placer o el dolor, según la causa sea mérito o demérito.
El sufrimiento y su cesación2.15-27
  1. 15pariṇāmatāpasaṃskāraduḥkhairguṇavṛttivirodhācca duḥkhameva sarvaṃ vivekinaḥपरिणामतापसंस्कारदुःखैर्गुणवृत्तिविरोधाच्च दुःखमेव सर्वं विवेकिनःPara el que discierne, todo es sufrimiento debido al dolor del cambio, la ansiedad y las impresiones latentes, y por el conflicto entre los guṇas.
  2. 16heyaṃ duḥkhamanāgatamहेयं दुःखमनागतम्El sufrimiento que aún no ha llegado puede y debe evitarse.
  3. 17draṣṭṛdṛśyayoḥ saṃyogo heyahetuḥद्रष्टृदृश्ययोः संयोगो हेयहेतुःLa causa del sufrimiento evitable es la unión del vidente con lo visto.
  4. 18prakāśakriyāsthitiśīlaṃ bhūtendriyātmakaṃ bhogāpavargārthaṃ dṛśyamप्रकाशक्रियास्थितिशीलं भूतेन्द्रियात्मकं भोगापवर्गार्थं दृश्यम्Lo visto tiene la naturaleza de luminosidad, actividad y estabilidad; consiste en los elementos y los sentidos; y tiene como propósito la experiencia y la liberación.
  5. 19viśeṣa-aviśeṣa-liṅga-mātra-aliṅgāni guṇa-parvāṇiविशेषाविशेषलिङ्गमात्रालिङ्गानि गुणपर्वाणिLos niveles de los guṇas son: lo particular, lo no-particular, lo diferenciado y lo indiferenciado.
  6. 20draṣṭā dṛśimātraḥ śuddho'pi pratyayānupaśyaḥद्रष्टा दृशिमात्रः शुद्धोऽपि प्रत्ययानुपश्यःEl vidente es solo pura visión; aunque puro, observa a través de las coloraciones de la mente.
  7. 21tadartha eva dṛśyasyātmāतदर्थ एव दृश्यस्यात्माLa esencia de lo visto existe solo para el propósito del vidente.
  8. 22kṛta-arthaṃ prati naṣṭam apy anaṣṭaṃ tat-anya-sādhāraṇatvātकृतार्थं प्रतिनष्टमप्यनष्टं तदन्यसाधारणत्वात्Aunque [lo visto] desaparece para quien ha cumplido su propósito, no se destruye, pues es común a otros.
  9. 23sva-svāmi-śaktyoḥ svarūpa-upalabdhi-hetuḥ saṃyogaḥस्वस्वामिशक्त्योः स्वरूपोपलब्धिहेतुः संयोगःLa unión [de lo visto con el vidente] es la causa de que se reconozca la naturaleza de ambos poderes.
  10. 24tasya heturavidyāतस्य हेतुरविद्याLa causa de esa unión es la ignorancia.
  11. 25tadabhāvātsaṃyogābhāvo hānaṃ taddṛśeḥ kaivalyamतदभावात्संयोगाभावो हानं तद्दृशेः कैवल्यम्Por la ausencia de ignorancia, la unión desaparece; esa es la liberación, el aislamiento del vidente.
  12. 26vivekakhyātiraviplavā hānopāyaḥविवेकख्यातिरविप्लवा हानोपायःEl medio para la liberación es el discernimiento ininterrumpido.
  13. 27tasya saptadhā prāntabhūmiḥ prajñāतस्य सप्तधा प्रान्तभूमिः प्रज्ञाLa sabiduría de esa persona se desarrolla en siete etapas finales.
Los ocho miembros2.28-29
  1. 28yoga-aṅga-anuṣṭhānāt aśuddhi-kṣaye jñāna-dīptiḥ ā-viveka-khyāteḥयोगाङ्गानुष्ठानादशुद्धिक्षये ज्ञानदीप्तिराविवेकख्यातेःMediante la práctica de los miembros del yoga, al destruirse las impurezas, surge la luz del conocimiento que culmina en el discernimiento.
  2. 29yama-niyama-āsana-prāṇāyāma-pratyāhāra-dhāraṇā-dhyāna-samādhayo 'ṣṭāv aṅgāniयमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयोऽष्टावङ्गानिLos ocho miembros son: yama, niyama, āsana, prāṇāyāma, pratyāhāra, dhāraṇā, dhyāna y samādhi.
Yama2.30-34
  1. 30ahiṃsā-satya-asteya-brahmacarya-aparigrahāḥ yamāḥअहिंसासत्यास्तेयब्रह्मचर्यापरिग्रहा यमाःLos yamas son: no-violencia, veracidad, no robar, continencia y no-posesividad.
  2. 31jāti-deśa-kāla-samaya-anavacchinnāḥ sārva-bhaumāḥ mahā-vratamजातिदेशकालसमयानवच्छिन्नाः सार्वभौमा महाव्रतम्Estos [yamas], no limitados por clase, lugar, tiempo o circunstancia, son universales y constituyen el gran voto.
  3. 32śauca-saṃtoṣa-tapaḥ-svādhyāya-īśvara-praṇidhānāni niyamāḥशौचसंतोषतपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाःLos niyamas son: pureza, contentamiento, austeridad, estudio de uno mismo y entrega a Īśvara.
  4. 33vitarkabādhane pratipakṣabhāvanamवितर्कबाधने प्रतिपक्षभावनम्Cuando surgen pensamientos perturbadores, debe cultivarse lo opuesto.
  5. 34vitarkā hiṃsādayaḥ kṛta-kārita-anumoditā lobha-krodha-moha-pūrvakā mṛdu-madhya-adhimātrā duḥkha-ajñāna-ananta-phalā iti pratipakṣa-bhāvanamवितर्का हिंसादयः कृतकारितानुमोदिता लोभक्रोधमोहपूर्वका मृदुमध्याधिमात्रा दुःखाज्ञानानन्तफला इति प्रतिपक्षभावनम्Los pensamientos negativos como la violencia, ya sean realizados, causados o consentidos, precedidos por codicia, ira o confusión, leves, moderados o intensos, resultan en sufrimiento e ignorancia sin fin. Esto es lo que debe contemplarse como opuesto.
Efectos de yama y niyama2.35-45
  1. 35ahiṃsā-pratiṣṭhāyāṃ tat-sannidhau vaira-tyāgaḥअहिंसाप्रतिष्ठायां तत्सन्निधौ वैरत्यागःCuando la no-violencia está firmemente establecida, la hostilidad cesa en su presencia.
  2. 36satyapratiṣṭhāyāṃ kriyāphalāśrayatvamसत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम्Cuando la veracidad está firmemente establecida, las acciones y sus frutos se alinean.
  3. 37asteyapratiṣṭhāyāṃ sarvaratnopasthānamअस्तेयप्रतिष्ठायां सर्वरत्नोपस्थानम्Cuando el no robar está firmemente establecido, todas las joyas se presentan.
  4. 38brahmacaryapratiṣṭhāyāṃ vīryalābhaḥब्रह्मचर्यप्रतिष्ठायां वीर्यलाभःCuando la continencia está firmemente establecida, se obtiene vigor.
  5. 39aparigraha-sthairye janma-kathaṃtā-saṃbodhaḥअपरिग्रहस्थैर्ये जन्मकथंतासंबोधःCuando la no-posesividad está firme, surge el conocimiento del cómo y por qué del nacimiento.
  6. 40śaucātsvāṅgajugupsā parairasaṃsargaḥशौचात्स्वाङ्गजुगुप्सा परैरसंसर्गःDe la pureza surge el disgusto hacia el propio cuerpo y la evitación del contacto con otros.
  7. 41sattva-śuddhi-saumanasya-ekāgrya-indriya-jaya-ātma-darśana-yogyatvāni caसत्त्वशुद्धिसौमनस्यैकाग्र्येन्द्रियजयात्मदर्शनयोग्यत्वानि चAdemás, [de la pureza surgen]: purificación de sattva, alegría de la mente, concentración, dominio de los sentidos y capacidad para la visión del Sí-mismo.
  8. 42saṃtoṣādanuttamasukhalābhaḥसंतोषादनुत्तमसुखलाभःDel contentamiento surge la obtención de la felicidad suprema.
  9. 43kāya-indriya-siddhi-aśuddhi-kṣayāt tapasaḥकायेन्द्रियसिद्धिरशुद्धिक्षयात्तपसःDe la austeridad, al destruirse las impurezas, surge la perfección del cuerpo y los sentidos.
  10. 44svādhyāyāt iṣṭa-devatā-saṃprayogaḥस्वाध्यायादिष्टदेवतासंप्रयोगःDel estudio de uno mismo surge la unión con la deidad elegida.
  11. 45samādhisiddhirīśvarapraṇidhānātसमाधिसिद्धिरीश्वरप्रणिधानात्De la entrega a Īśvara surge la perfección del samādhi.
Āsana2.46-48
  1. 46sthirasukhamāsanamस्थिरसुखमासनम्La postura es estable y cómoda.
  2. 47prayatnaśaithilyānantasamāpattibhyāmप्रयत्नशैथिल्यानन्तसमापत्तिभ्याम्[La postura se perfecciona] mediante la relajación del esfuerzo y la absorción en lo infinito.
  3. 48tato dvandvānabhighātaḥततो द्वन्द्वानभिघातःEntonces, los pares de opuestos dejan de afectar.
Prāṇāyāma2.49-53
  1. 49tasmin sati śvāsa-praśvāsayoḥ gati-vicchedaḥ prāṇāyāmaḥतस्मिन्सति श्वासप्रश्वासयोर्गतिविच्छेदः प्राणायामःHabiendo logrado esto [āsana], prāṇāyāma es la regulación del movimiento de la inhalación y la exhalación.
  2. 50bāhya-ābhyantara-stambha-vṛttiḥ deśa-kāla-saṃkhyābhiḥ paridṛṣṭaḥ dīrgha-sūkṣmaḥबाह्याभ्यन्तरस्तम्भवृत्तिर्देशकालसंख्याभिः परिदृष्टो दीर्घसूक्ष्मः[Prāṇāyāma tiene] movimientos externos, internos y de retención, regulados por lugar, tiempo y número, volviéndose largo y sutil.
  3. 51bāhyābhyantaraviṣayākṣepī caturthaḥबाह्याभ्यन्तरविषयाक्षेपी चतुर्थःEl cuarto [tipo de prāṇāyāma] trasciende el ámbito de lo externo y lo interno.
  4. 52tataḥ kṣīyate prakāśāvaraṇamततः क्षीयते प्रकाशावरणम्Entonces se destruye el velo que cubre la luz.
  5. 53dhāraṇāsu ca yogyatā manasaḥधारणासु च योग्यता मनसःY la mente se vuelve apta para la concentración.
Pratyāhāra2.54-55
  1. 54svaviṣayāsaṃprayoge cittasvarūpānukāra ivendriyāṇāṃ pratyāhāraḥस्वविषयासंप्रयोगे चित्तस्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहारःPratyāhāra es cuando los sentidos se retiran de sus objetos y adoptan, por así decirlo, la naturaleza de la mente.
  2. 55tataḥ paramā vaśyatendriyāṇāmततः परमा वश्यतेन्द्रियाणाम्De ahí surge el dominio supremo sobre los sentidos.

विभूति पादVibhūti Pāda

Sobre los poderes · 56 sūtras

El tercer capítulo describe los miembros internos y los poderes supranormales que surgen de saṃyama. Advierte que estos poderes son obstáculos para la liberación.

Dhāraṇā, dhyāna, samādhi3.1-3
  1. 1deśabandhaścittasya dhāraṇāदेशबन्धश्चित्तस्य धारणाDhāraṇā es la fijación de la mente en un punto.
  2. 2tatra pratyayaikatānatā dhyānamतत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम्Dhyāna es el flujo continuo de cognición hacia ese punto.
  3. 3tad eva artha-mātra-nirbhāsaṃ svarūpa-śūnyam iva samādhiḥतदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिःCuando solo brilla el objeto y la propia forma parece desvanecerse, eso es samādhi.
Saṃyama3.4-8
  1. 4trayamekatra saṃyamaḥत्रयमेकत्र संयमःLos tres juntos sobre un mismo objeto constituyen saṃyama.
  2. 5tajjayātprajñālokaḥतज्जयात्प्रज्ञालोकःDel dominio de saṃyama surge la luz de la sabiduría.
  3. 6tasya bhūmiṣu viniyogaḥतस्य भूमिषु विनियोगःSu aplicación se hace por etapas.
  4. 7trayamantaraṅgaṃ pūrvebhyaḥत्रयमन्तरङ्गं पूर्वेभ्यःEstos tres son internos respecto a los anteriores.
  5. 8tadapi bahiraṅgaṃ nirbījasyaतदपि बहिरङ्गं निर्बीजस्यPero incluso estos son externos respecto al samādhi sin semilla.
Transformaciones mentales3.9-15
  1. 9vyutthāna-nirodha-saṃskārayoḥ abhibhava-prādurbhāvau nirodha-kṣaṇa-citta-anvayaḥ nirodha-pariṇāmaḥव्युत्थाननिरोधसंस्कारयोरभिभवप्रादुर्भावौ निरोधक्षणचित्तान्वयो निरोधपरिणामःCuando las impresiones de emergencia son superadas y aparecen las de cesación, la mente se asocia con el momento de nirodha: esto es la transformación de cesación.
  2. 10tasya praśāntavāhitā saṃskārātतस्य प्रशान्तवाहिता संस्कारात्Su flujo se vuelve tranquilo por la repetición de la impresión.
  3. 11sarvārthataikāgratayoḥ kṣayodayau cittasya samādhiparināmaḥसर्वार्थतैकाग्रतयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामःEl declive de la dispersión y el surgimiento de la unipuntualidad en la mente es la transformación de samādhi.
  4. 12tataḥ punaḥ śāntoditau tulyapratyayau cittasyaikāgratāparināmaḥततः पुनः शान्तोदितौ तुल्यप्रत्ययौ चित्तस्यैकाग्रतापरिणामःEntonces, cuando el contenido mental pasado y presente son idénticos, surge la transformación de unipuntualidad.
  5. 13etena bhūtendriyeṣu dharmalakṣaṇāvasthāparināmā vyākhyātāḥएतेन भूतेन्द्रियेषु धर्मलक्षणावस्थापरिणामा व्याख्याताःCon esto quedan explicadas las transformaciones de forma, tiempo y estado en los elementos y los sentidos.
  6. 14śāntoditāvyapadeśyadharmānupātī dharmīशान्तोदिताव्यपदेश्यधर्मानुपाती धर्मीEl sustrato es aquello que subyace a las características pasadas, presentes y futuras.
  7. 15kramānyatvaṃ pariṇāmānyatve hetuḥक्रमान्यत्वं परिणामान्यत्वे हेतुःLa diferencia en la secuencia es la causa de la diferencia en las transformaciones.
Siddhis3.16-34
  1. 16pariṇāmatrayasaṃyamādatītānāgatajñānamपरिणामत्रयसंयमादतीतानागतज्ञानम्Del saṃyama sobre las tres transformaciones surge el conocimiento del pasado y del futuro.
  2. 17śabda-artha-pratyayānām itaretara-adhyāsāt saṅkaraḥ tat-pravibhāga-saṃyamāt sarva-bhūta-ruta-jñānamशब्दार्थप्रत्ययानामितरेतराध्यासात्सङ्करस्तत्प्रविभागसंयमात्सर्वभूतरुतज्ञानम्La palabra, el significado y la idea se confunden por superposición mutua. Del saṃyama sobre su distinción surge el conocimiento de los sonidos de todos los seres.
  3. 18saṃskārasākṣātkaraṇātpūrvajātijñānamसंस्कारसाक्षात्करणात्पूर्वजातिज्ञानम्De la percepción directa de los saṃskāras surge el conocimiento de nacimientos anteriores.
  4. 19pratyayasya paracittajñānamप्रत्ययस्य परचित्तज्ञानम्Del saṃyama sobre el pratyaya surge el conocimiento de otras mentes.
  5. 20na ca tatsālambanaṃ tasyāviṣayībhūtatvātन च तत्सालम्बनं तस्याविषयीभूतत्वात्Pero no con su soporte, porque ese no es el objeto del saṃyama.
  6. 21kāya-rūpa-saṃyamāt tad-grāhya-śakti-stambhe cakṣuḥ-prakāśa-asaṃprayoge 'ntardhānamकायरूपसंयमात्तद्ग्राह्यशक्तिस्तम्भे चक्षुःप्रकाशासम्प्रयोगेऽन्तर्धानम्Del saṃyama sobre la forma del cuerpo, al suspenderse la capacidad de ser percibido, se rompe el contacto entre el ojo y la luz: invisibilidad.
  7. 22sopakramaṃ nirupakramaṃ ca karma tatsaṃyamādaparāntajñānamariṣṭebhyo vāसोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म तत्संयमादपरान्तज्ञानमरिष्टेभ्यो वाEl karma es de dos tipos: activo y latente. Del saṃyama sobre él, o de los presagios, surge el conocimiento de la muerte.
  8. 23maitryādiṣu balāniमैत्र्यादिषु बलानिDel saṃyama sobre la amabilidad y demás, surgen esos poderes.
  9. 24baleṣu hastibalādīniबलेषु हस्तिबलादीनिDel saṃyama sobre las fuerzas, surge la fuerza del elefante y demás.
  10. 25pravṛtti-āloka-nyāsāt sūkṣma-vyavahita-viprakṛṣṭa-jñānamप्रवृत्त्यालोकन्यासात्सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टज्ञानम्Proyectando la luz de la percepción superior, surge el conocimiento de lo sutil, lo oculto y lo distante.
  11. 26bhuvanajñānaṃ sūrye saṃyamātभुवनज्ञानं सूर्ये संयमात्Del saṃyama sobre el sol surge el conocimiento de los mundos.
  12. 27candre tārāvyūhajñānamचन्द्रे ताराव्यूहज्ञानम्Del saṃyama sobre la luna surge el conocimiento de la disposición de las estrellas.
  13. 28dhruve tadgatijñānamध्रुवे तद्गतिज्ञानम्Del saṃyama sobre la estrella polar surge el conocimiento de sus movimientos.
  14. 29nābhicakre kāyavyūhajñānamनाभिचक्रे कायव्यूहज्ञानम्Del saṃyama sobre el chakra del ombligo surge el conocimiento de la organización del cuerpo.
  15. 30kaṇṭhakūpe kṣutpipāsānivṛttiḥकण्ठकूपे क्षुत्पिपासानिवृत्तिःDel saṃyama sobre la cavidad de la garganta cesa el hambre y la sed.
  16. 31kūrmanāḍyāṃ sthairyamकूर्मनाड्यां स्थैर्यम्Del saṃyama sobre el canal de la tortuga surge la estabilidad.
  17. 32mūrdhajyotiṣi siddhadarśanamमूर्धज्योतिषि सिद्धदर्शनम्Del saṃyama sobre la luz de la coronilla surge la visión de los seres perfectos.
  18. 33prātibhādvā sarvamप्रातिभाद्वा सर्वम्O por prātibha, todo se conoce.
  19. 34hṛdaye cittasaṃvitहृदये चित्तसंवित्Del saṃyama sobre el corazón surge el conocimiento de la mente.
Discriminación3.35-37
  1. 35sattvapuruṣayoratyantāsaṅkīrṇayoḥ pratyayāviśeṣo bhogaḥ parārthatvātsvārthasaṃyamātpuruṣajñānamसत्त्वपुरुषयोरत्यन्तासङ्कीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः परार्थत्वात्स्वार्थसंयमात्पुरुषज्ञानम्La experiencia surge de no distinguir entre sattva y puruṣa, que son absolutamente diferentes. Del saṃyama sobre el propio interés, distinto del interés de otro, surge el conocimiento del puruṣa.
  2. 36tataḥ prātibha-śrāvaṇa-vedana-ādarśa-āsvāda-vārtāḥ jāyanteततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्तेDe ahí surgen la intuición y los poderes de oído, tacto, vista, gusto y olfato superiores.
  3. 37te samādhāvupasargā vyutthāne siddhayaḥते समाधावुपसर्गा व्युत्थाने सिद्धयःEstos son obstáculos para el samādhi, aunque son poderes para la mente extrovertida.
Poderes avanzados3.38-49
  1. 38bandha-kāraṇa-śaithilyāt pracāra-saṃvedanāc ca cittasya para-śarīra-āveśaḥबन्धकारणशैथिल्यात्प्रचारसंवेदनाच्च चित्तस्य परशरीरावेशःPor el aflojamiento de las causas de la esclavitud y el conocimiento de los canales de la mente, surge la entrada en otro cuerpo.
  2. 39udāna-jayāt jala-paṅka-kaṇṭaka-ādiṣu asaṅgaḥ utkrāntiś caउदानजयाज्जलपङ्ककण्टकादिष्वसङ्ग उत्क्रान्तिश्चDel dominio de udāna surge la no-adhesión al agua, el fango, las espinas y demás, y la elevación.
  3. 40samānajayājjvalanamसमानजयाज्ज्वलनम्Del dominio de samāna surge el resplandor.
  4. 41śrotra-ākāśayoḥ sambandha-saṃyamāt divyaṃ śrotramश्रोत्राकाशयोः सम्बन्धसंयमाद्दिव्यं श्रोत्रम्Del saṃyama sobre la relación entre el oído y el espacio surge la audición divina.
  5. 42kāya-ākāśayoḥ sambandha-saṃyamāt laghu-tūla-samāpatteś ca ākāśa-gamanamकायाकाशयोः सम्बन्धसंयमाल्लघुतूलसमापत्तेश्चाकाशगमनम्Del saṃyama sobre la relación entre el cuerpo y el espacio, y de la absorción en la ligereza del algodón, surge el viaje por el espacio.
  6. 43bahirakalpitā vṛttirmahāvidehā tataḥ prakāśāvaraṇakṣayaḥबहिरकल्पिता वृत्तिर्महाविदेहा ततः प्रकाशावरणक्षयःEl estado mental externo no imaginado es el gran descorporeizado. De ahí surge la destrucción del velo sobre la luz.
  7. 44sthūla-svarūpa-sūkṣma-anvaya-arthavattva-saṃyamāt bhūta-jayaḥस्थूलस्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमाद्भूतजयःDel saṃyama sobre lo burdo, la naturaleza esencial, lo sutil, la inherencia y el propósito, surge el dominio de los elementos.
  8. 45tataḥ aṇimā-ādi-prādurbhāvaḥ kāya-sampat tad-dharma-anabhighātaś caततोऽणिमादिप्रादुर्भावः कायसम्पत्तद्धर्मानभिघातश्चDe ahí surge la manifestación de aṇimā y los demás, la perfección del cuerpo y la invulnerabilidad de sus funciones.
  9. 46rūpa-lāvaṇya-bala-vajra-saṃhananatvāni kāya-sampatरूपलावण्यबलवज्रसंहननत्वानि कायसम्पत्La perfección del cuerpo consiste en belleza de forma, gracia, fuerza y dureza de diamante.
  10. 47grahaṇa-svarūpa-asmitā-anvaya-arthavattva-saṃyamāt indriya-jayaḥग्रहणस्वरूपास्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिन्द्रियजयःDel saṃyama sobre la percepción, la naturaleza esencial, la egoidad, la inherencia y el propósito, surge el dominio de los sentidos.
  11. 48tato manojavitvaṃ vikaraṇabhāvaḥ pradhānajayaścaततो मनोजवित्वं विकरणभावः प्रधानजयश्चDe ahí surge la velocidad de la mente, el funcionamiento sin órganos y el dominio de pradhāna.
  12. 49sattvapuruṣānyatākhyātimātrasya sarvabhāvādhiṣṭhātṛtvaṃ sarvajñātṛtvaṃ caसत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रस्य सर्वभावाधिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वं चSolo para quien tiene el conocimiento de la distinción entre sattva y puruṣa surge la supremacía sobre todos los estados y la omnisciencia.
Hacia kaivalya3.50-56
  1. 50tadvairāgyādapi doṣabījakṣaye kaivalyamतद्वैराग्यादपि दोषबीजक्षये कैवल्यम्Del desapego incluso hacia eso, por la destrucción de la semilla del defecto, surge kaivalya.
  2. 51sthāni-upanimantraṇe saṅga-smaya-akaraṇaṃ punaḥ aniṣṭa-prasaṅgātस्थान्युपनिमन्त्रणे सङ्गस्मयाकरणं पुनरनिष्टप्रसङ्गात्Cuando los seres celestiales inviten, no debe haber apego ni orgullo, porque hay peligro de conexión indeseable.
  3. 52kṣaṇa-tat-kramayoḥ saṃyamāt viveka-jaṃ jñānamक्षणतत्क्रमयोः संयमाद्विवेकजं ज्ञानम्Del saṃyama sobre el momento y su secuencia surge el conocimiento nacido del discernimiento.
  4. 53jāti-lakṣaṇa-deśaiḥ anyatā-anavacchedāt tulyayoḥ tataḥ pratipattiḥजातिलक्षणदेशैरन्यतानवच्छेदात्तुल्ययोस्ततः प्रतिपत्तिःDe ahí surge la capacidad de distinguir dos cosas idénticas que no pueden diferenciarse por clase, característica o posición.
  5. 54tārakaṃ sarvaviṣayaṃ sarvathāviṣayamakramaṃ ceti vivekajaṃ jñānamतारकं सर्वविषयं सर्वथाविषयमक्रमं चेति विवेकजं ज्ञानम्El conocimiento nacido del discernimiento es liberador, abarca todos los objetos, todas las condiciones, y es instantáneo.
  6. 55sattvapuruṣayoḥ śuddhisāmye kaivalyamसत्त्वपुरुषयोः शुद्धिसाम्ये कैवल्यम्Cuando la pureza de sattva iguala la del puruṣa, surge kaivalya.

कैवल्य पादKaivalya Pāda

Sobre la liberación · 34 sūtras

El último capítulo trata la naturaleza de la liberación. Explora la relación entre consciencia y materia, y culmina con el aislamiento absoluto del puruṣa.

Origen de los siddhis4.1-3
  1. 1janma-oṣadhi-mantra-tapaḥ-samādhi-jāḥ siddhayaḥजन्मौषधिमन्त्रतपःसमाधिजाः सिद्धयःLos poderes extraordinarios surgen del nacimiento, de las hierbas, de los mantras, de la austeridad o del samādhi.
  2. 2jātyantarapariṇāmaḥ prakṛtyāpūrātजात्यन्तरपरिणामः प्रकृत्यापूरात्La transformación de una forma de existencia a otra ocurre por el desbordamiento de la naturaleza.
  3. 3nimittamaprayojakaṃ prakṛtīnāṃ varaṇabhedastu tataḥ kṣetrikavatनिमित्तमप्रयोजकं प्रकृतीनां वरणभेदस्तु ततः क्षेत्रिकवत्La causa incidental no produce directamente las naturalezas, sino que remueve los obstáculos, como el agricultor que abre los canales de riego.
Mentes creadas4.4-6
  1. 4nirmāṇacittānyasmitāmātrātनिर्माणचित्तान्यस्मितामात्रात्Las mentes creadas surgen únicamente del sentido de individualidad.
  2. 5pravṛtti-bhede prayojakaṃ cittam ekam anekeṣāmप्रवृत्तिभेदे प्रयोजकं चित्तमेकमनेकेषाम्Aunque las actividades son diversas, una sola mente es la directora de las muchas.
  3. 6tatra dhyānajam anāśayamतत्र ध्यानजमनाशयम्De estas, la mente nacida de la meditación está libre de impresiones latentes.
Karma y vāsanās4.7-11
  1. 7karma aśukla-akṛṣṇaṃ yoginaḥ tri-vidham itareṣāmकर्माशुक्लाकृष्णं योगिनस्त्रिविधमितरेषाम्El karma del yogui no es blanco ni negro; el de los demás es de tres tipos.
  2. 8tataḥ tad-vipāka-anuguṇānām eva abhivyaktiḥ vāsanānāmततस्तद्विपाकानुगुणानामेवाभिव्यक्तिर्वासनानाम्De ahí surge la manifestación únicamente de aquellas vāsanās que corresponden a la maduración de ese karma.
  3. 9jāti-deśa-kāla-vyavahitānām api ānantaryaṃ smṛti-saṃskārayoḥ eka-rūpatvātजातिदेशकालव्यवहितानामप्यानन्तर्यं स्मृतिसंस्कारयोरेकरूपत्वात्Hay continuidad entre memoria e impresiones aunque estén separadas por nacimiento, lugar y tiempo, debido a su identidad de forma.
  4. 10tāsāmanāditvaṃ cāśiṣo nityatvātतासामनादित्वं चाशिषो नित्यत्वात्Estas vāsanās no tienen comienzo, pues el deseo de existir es eterno.
  5. 11hetu-phala-āśraya-ālambanaiḥ saṅgṛhītatvāt eṣām abhāve tad-abhāvaḥहेतुफलाश्रयालम्बनैः सङ्गृहीतत्वादेषामभावे तदभावःSiendo mantenidas por causa, efecto, soporte y objeto, cuando estos desaparecen, aquellas también desaparecen.
Tiempo y transformación4.12-14
  1. 12atīta-anāgataṃ svarūpataḥ asti adhva-bhedāt dharmāṇāmअतीतानागतं स्वरूपतोऽस्त्यध्वभेदाद्धर्माणाम्El pasado y el futuro existen en su propia forma, pues las características difieren solo en cuanto al camino temporal.
  2. 13te vyaktasūkṣmā guṇātmānaḥते व्यक्तसूक्ष्मा गुणात्मानःEstos, ya sean manifiestos o sutiles, tienen la naturaleza de los guṇas.
  3. 14pariṇāmaikatvādvastutattvamपरिणामैकत्वाद्वस्तुतत्त्वम्La realidad de un objeto se debe a la unicidad de la transformación.
Percepción y realidad4.15-24
  1. 15vastu-sāmye citta-bhedāt tayoḥ vibhaktaḥ panthāḥवस्तुसाम्ये चित्तभेदात्तयोर्विभक्तः पन्थाःSiendo el objeto el mismo, los caminos de la mente y el objeto son distintos debido a la diferencia de mentes.
  2. 16na caikacittatantraṃ vastu tadapramāṇakaṃ tadā kiṃ syātन चैकचित्ततन्त्रं वस्तु तदप्रमाणकं तदा किं स्यात्El objeto no depende de una sola mente; si así fuera, ¿qué sucedería cuando esa mente no lo cognosciera?
  3. 17tad-uparāga-apekṣitvāt cittasya vastu jñāta-ajñātamतदुपरागापेक्षित्वाच्चित्तस्य वस्तु ज्ञाताज्ञातम्El objeto es conocido o desconocido según coloree o no a la mente.
  4. 18sadā jñātāḥ citta-vṛttayaḥ tat-prabhoḥ puruṣasya apariṇāmitvātसदा ज्ञाताश्चित्तवृत्तयस्तत्प्रभोः पुरुषस्यापरिणामित्वात्Las fluctuaciones de la mente son siempre conocidas por su señor, el puruṣa, debido a su inmutabilidad.
  5. 19na tatsvābhāsaṃ dṛśyatvātन तत्स्वाभासं दृश्यत्वात्La mente no es auto-luminosa, porque es objeto de percepción.
  6. 20ekasamaye cobhayānavadhāraṇamएकसमये चोभयानवधारणम्Y no puede haber cognición de ambos simultáneamente.
  7. 21citta-antara-dṛśye buddhi-buddheḥ atiprasaṅgaḥ smṛti-saṅkaraś caचित्तान्तरदृश्ये बुद्धिबुद्धेरतिप्रसङ्गः स्मृतिसङ्करश्चSi una mente fuera percibida por otra, habría regresión infinita de cogniciones y confusión de memorias.
  8. 22citeḥ apratisaṅkramāyāḥ tad-ākāra-āpattau sva-buddhi-saṃvedanamचितेरप्रतिसङ्क्रमायास्तदाकारापत्तौ स्वबुद्धिसंवेदनम्La consciencia inmutable, al asumir la forma de la mente, experimenta su propia cognición.
  9. 23draṣṭṛdṛśyoparaktaṃ cittaṃ sarvārthamद्रष्टृदृश्योपरक्तं चित्तं सर्वार्थम्La mente, coloreada por el veedor y lo visto, comprende todo.
  10. 24tad asaṅkhyeya-vāsanābhiḥ citram api para-arthaṃ saṃhatya-kāritvātतदसङ्ख्येयवासनाभिश्चित्रमपि परार्थं संहत्यकारित्वात्Aunque variegada por innumerables vāsanās, la mente existe para otro, pues actúa en asociación.
Hacia kaivalya4.25-28
  1. 25viśeṣadarśina ātmabhāvabhāvanāvinivṛttiḥविशेषदर्शिन आत्मभावभावनाविनिवृत्तिःPara quien ve la distinción, cesa la proyección de la mente como el ser.
  2. 26tadā vivekanimnaṃ kaivalyaprāgbhāraṃ cittamतदा विवेकनिम्नं कैवल्यप्राग्भारं चित्तम्Entonces la mente, inclinada hacia el discernimiento, gravita hacia kaivalya.
  3. 27tat-chidreṣu pratyaya-antarāṇi saṃskārebhyaḥतच्छिद्रेषु प्रत्ययान्तराणि संस्कारेभ्यःEn los intervalos de ese estado, surgen otros pensamientos debido a las impresiones latentes.
  4. 28hānameṣāṃ kleśavaduktamहानमेषां क्लेशवदुक्तम्La eliminación de estos es como se describió para las aflicciones.
Dharma-megha samādhi4.29-34
  1. 29prasaṃkhyāne'pyakusīdasya sarvathā vivekakhyāterdharmameghaḥ samādhiḥप्रसंख्यानेऽप्यकुसीदस्य सर्वथा विवेकख्यातेर्धर्ममेघः समाधिःPara quien no tiene interés incluso en la iluminación más elevada, debido al discernimiento constante, viene el samādhi llamado nube de dharma.
  2. 30tataḥ kleśakarmanivṛttiḥततः क्लेशकर्मनिवृत्तिःDe ahí viene el cese de las aflicciones y del karma.
  3. 31tadā sarva-āvaraṇa-mala-apetasya jñānasya ānantyāt jñeyam alpamतदा सर्वावरणमलापेतस्य ज्ञानस्यानन्त्याज्ज्ञेयमल्पम्Entonces, por la infinitud del conocimiento libre de todas las coberturas e impurezas, lo cognoscible se vuelve pequeño.
  4. 32tataḥ kṛta-arthānāṃ pariṇāma-krama-samāptiḥ guṇānāmततः कृतार्थानां परिणामक्रमसमाप्तिर्गुणानाम्Entonces, habiendo cumplido su propósito, termina la secuencia de transformaciones de los guṇas.
  5. 33kṣaṇa-pratiyogī pariṇāma-aparānta-nirgrāhyaḥ kramaḥक्षणप्रतियोगी परिणामापरान्तनिर्ग्राह्यः क्रमःLa secuencia es el correlato de los momentos, aprehensible al final de la transformación.
  6. 34puruṣārthaśūnyānāṃ guṇānāṃ pratiprasavaḥ kaivalyaṃ svarūpapratiṣṭhā vā citiśakteritiपुरुषार्थशून्यानां गुणानां प्रतिप्रसवः कैवल्यं स्वरूपप्रतिष्ठा वा चितिशक्तेरितिKaivalya es la involución de los guṇas, vacíos ya de propósito para el puruṣa, o el establecimiento de la consciencia en su propia naturaleza.