Dvādaśa-prakaraṇam (Kuṇḍalinī) · Verso 20
य एतद्विदितं कुर्यात् स योगी मुक्तिभाग्भवेत् । न पुनर्भवसंभावो न संसारो न बन्धनम् ॥
ya etadviditaṃ kuryāt sa yogī muktibhāgbhavet | na punarbhavasaṃbhāvo na saṃsāro na bandhanam ||
La triada de negaciones — na punarbhava, na saṃsāra, na bandhana — construye una progresión lógica impecable: sin renacimiento, no hay ciclo de existencias; sin ciclo, no hay atadura. Esta estructura negativa, tan característica del lenguaje upaniṣádico, no describe un vacío sino la plenitud más allá de la dualidad. El etad-vid — “quien conoce esto” — es la fórmula clásica que vincula el conocimiento directo (jñāna) con la transformación existencial. No basta con practicar mecánicamente los āsanas o los prāṇāyāma: el yoga del Yājñavalkya exige la integración cognitiva de lo practicado.