Bhakti Yoga · Verso 5

क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् | अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते

kleśo 'dhika-taras teṣām avyaktāsakta-cetasām | avyaktā hi gatir duḥkhaṃ dehavadbhir avāpyate

Mayor es la aflicción de aquellos cuya mente está apegada a lo no-manifestado, pues el objetivo del no-manifestado es alcanzado con dificultad por los encarnados.

Kṛṣṇa explica por qué el camino impersonal es más arduo: la mente humana (cetas) está condicionada por los sentidos a relacionarse con formas concretas. Intentar meditar en lo avyakta (informe) genera kleśa — sufrimiento adicional.

La palabra dehavadbhiḥ — “por aquellos que poseen cuerpo” — es clave. Mientras estemos encarnados, necesitamos puntos de apoyo para la meditación. El vacío absoluto es inaccesible para la conciencia condicionada.

El Sāṅkhya Kārikā (II.21) reconoce esta dificultad: “Lo sutil es percibido mediante la forma”. La forma personal de Kṛṣṇa actúa como vehículo (yantra) hacia lo informe.