Pañcamopadeśaḥ (Prāṇāyāma) · Verso 27
प्राणायामरतो योगी जीवन्मुक्तो भवेन्नरः | ततो युञ्जीत धारणां धारणायां धियं ततः ||
prāṇāyāmarato yogī jīvanmuktop bhaved naraḥ | tato yuñjīta dhāraṇāṃ dhāraṇāyāṃ dhiyaṃ tataḥ ||
El yogui dedicado al prāṇāyāma se vuelve un hombre liberado en vida. Entonces practica la dhāraṇā, y en la dhāraṇā la mente.
Transición a la siguiente etapa. Después del prāṇāyāma viene dhāraṇā — concentración — y luego el trabajo con la mente (dhī).
La secuencia completa: prāṇāyāma → pratyāhāra → dhāraṇā → dhyāna → samādhi. Cada paso conduce naturalmente al siguiente cuando se practica con dedicación.
El prāṇāyāma es el puente crucial. El control de la respiración permite el control de la mente, como dice el Haṭha Yoga Pradīpikā.