Caturthopadeśaḥ (Pratyāhāra) · Verso 2
पञ्चधा प्रत्याहारः स्यात्तद्विधानमथोच्यते | योनिमुद्रा तथा शाम्भवी नाडीशुद्धिस्तथैव च ||
pañcadhā pratyāhāraḥ syāt tadvidhānam athocyate | yonimudrā tathā śāmbhavī nāḍīśuddhis tathaiva ca ||
El pratyāhāra es de cinco tipos; su método es ahora dicho: Yoni mudrā, Śāmbhavī, y también purificación de las nāḍīs.
Gheraṇḍa enumera cinco tipos de pratyāhāra. Aquí menciona tres: Yoni mudrā, Śāmbhavī, y purificación de nāḍīs (nāḍīśodhana).
Estas técnicas ya fueron mencionadas en capítulos anteriores pero aquí se presentan específicamente como métodos de retiro sensorial.
El pratyāhāra no es supresión forzada de los sentidos sino reorientación consciente de la atención. Los sentidos siguen funcionando; simplemente no se sigue cada estimulo.