Caturthopadeśaḥ (Pratyāhāra) · Verso 3
प्राणायामस्तथा ध्यानं पञ्चमं च प्रकीर्तितम् | एते पञ्च प्रत्याहारा योगिनां सिद्धिदायकाः ||
prāṇāyāmas tathā dhyānaṃ pañcamaṃ ca prakīrtitam | ete pañca pratyāhārā yogināṃ siddhidāyakāḥ ||
Prāṇāyāma, y también meditación, y el quinto es así declarado. Estos cinco pratyāhāras son otorgadores de perfección a los yoguis.
Completando la lista de cinco pratyāhāras: Yoni mudrā, Śāmbhavī, nāḍīśodhana, prāṇāyāma, y dhyāna. Estas prácticas, en su aspecto de retiro de los sentidos, constituyen el pratyāhāra.
La inclusión de prāṇāyāma y dhyāna es interesante. Sugiere que cualquier práctica que retire la atención del exterior hacia el interior funciona como pratyāhāra.
Todos son “otorgadores de perfección”. El retiro sensorial no es escape del mundo sino preparación para conocerlo más profundamente desde el centro del ser.